Manipüle Nedir?

Manipülenin temel anlamı yönlendirme, şekil verme; önceki duruma müdahale ederek arzu ve istekler doğrultusunda yeni bir durum yaratmadır. Bir eylem halinde kullanabilmek için “etmek” yardımcı fiili ile birlikte kullanılır. İsim hali ise manipülasyondur.

Her ne kadar asıl anlamı bu olsa da, yaygın kullanımı ile aşağıdaki çağrışımları da barındırmaktadır: 

  • Kendi çıkarları için karşıdaki kişiyi yönledirme
  • Hile, karşıdaki kişinin iradesini hiçe sayan telkin, yalan gibi etik değerlerden uzak tekniklerle yönlendirme
  • Şekil verme ve yönlendirme esnasında bunu karşıdaki kişiye hissettirmeme

Manipüle etmek kavramı her zaman olumsuz anlam taşımayabilir. Ancak özellikle psikolojik ve duygusal manipülasyonda çoğu zaman dürüstlük ve samimiyetle bağdaşmayan tavırlar hakimdir.

Manipülasyon Çeşitleri

Fiziksel Manipülasyon: Bir objeye ustalıkla müdahale ederek şekil verme anlamına gelir. Örneğin diş hekimliği fakültesinde verilen eğitimlerden biri, alçı-akrilik manipülasyonlarıdır. Manipülasyon laboratuarlarında öğrenciler  kişiye özel diş bakımı için gerekli olan şekil verme tekniklerini öğrenir.

Duygusal Manipülasyon: Karşıdaki kişinin hislerine oynayarak hazırlanan manipülasyondur. Her ne kadar psikolojik manipülasyondan ayrı düşünülemese de, duygusal manipülasyonda jest ve mimikler ön plandadır.

Manipüle eden kişi sıcak bir tavır sergileyerek, küserek, suçlu hissettirerek vb. yöntemlerle karşısındaki kişinin duygularını yönlendirir.

Psikolojik Manipülasyon: Diğer adı mental manipülasyondur. Zekâya, idrak ve entelekte yöneliktir. Her ne kadar duygusal manipülasyondan ayrı düşünülemese de, psikolojik manipülasyonda sözcükler ön plandadır.

  • Bir ürünün eksiklerini aktarmadan satış yapmaya çalışmak,
  • Hurafelerle korkuya yol açmak,
  • Yalan söylemek
  • Ya da doğruyu eksik ifade ederek hatalı çıkarıma neden olmak birer psikolojik manipülasyon örneğidir.

Borsa Manipülasyonu Nedir?

Borsa manipülasyonu, borsada işlem gören sermaye piyasası araçlarının (hisse senedi vb,) olduklarından farklı bir değerde göstermek ve ekonomik çıkar sağlamaya çalışmaktır.

Bu amaçla piyasaya yalan haber sürülebilir. Manipüle olan bireyler değersiz bir hisse senedini almaya başlayarak; bu hisse senetlerini elden çıkarmak isteyen kişilerin kar etmesine neden olabilir. Ya da göz boyamaya yönelik alım satımlarla borsa manipülasyonu yapılabilir.

  • Yasaktır. Para ve hapis cezası vardır.
  • Gerekli kontroller SPK (Sermaye Piyasası Kurumu) tarafından yapılmaktadır.

Manipülasyon Teknikleri ve Korunma Yolları

Psikolojik ve duygusal manipülasyon bazen o kadar sinsi şekilde yapılır ki, fark etmek mümkün olmayabilir. Fark edilse bile manipüle eden kişi, karşısındakini savunmasız bırakmaya çalışabilir.

Manipülasyondan korunabilmek için her şeyden önce kişisel hak ve hürriyetlerinizin farkında olmalısınız. Aksi takdirde manipülasyonu fark etseniz bile kendinizi savunamayabilirsiniz.

Aşağıdakilerin farkında olunuz:

  • Size saygı ile muamele edilmesini hak ediyorsunuz.
  • Hislerinizi, düşüncelerinizi ve isteklerinizi ifade etme hakkınız vardır.
  • Kendi önceliklerinizi belirleme hakkınız vardır.
  • Suçluluk psikolojisine kapılmadan “hayır” deme hakkınız vardır.
  • Parasını ödediğiniz nesneyi veya hizmeti alma hakkınız vardır.
  • Diğer insanlardan farklı görüşlere sahip olma hakkınız vardır.
  • Kendinizi koruma ve güvence altına alma hakkınız vardır. Kimse sizi fiziksel, zihinsel veya duygusal olarak tehdit edemez.

Tüm bu haklarınız anayasal düzen ile birlikte koruma altına alınmıştır. Sıralanan kuralların çizdiği sınırlar dahilinde sizi mutlu ve huzurlu yapacak bir hayat inşa etme hakkınız vardır.

Bununla birlikte, iletişiminin gri alanlarını kullanan bazı manipülatif ve saygısız insanlar kişisel sınırlarınıza girerek sizi rahatsız edebilir. Manipülasyonu görmek ve bu insanlara karşı korunmak için aşağıdakileri değerlendirebilirsiniz.

1. Manipülatörü Tanıyın, Mesafenizi Koruyun

Manipülasyondan korunmanın en etkili yolu, saygısızca manipüle eden kişiyi tanıyıp en baştan mesafe koymaktır. Farklı durumlar söz konusu olabilse de, karşısındakini manipüle etmeye çalışan kişilerde aşağıdaki özelliklerin bir kısmı göze çarpar:

  • Birden fazla yüzleri vardır. Bir kişiye çok kibar iken, hiç nedeni olmamasına rağmen başka bir kişiye çok saygısız ve kaba davranır.
  • Sizi korkutmaya, kendinizden şüphe ettirmeye, utandırmaya veya suçlu hissettirmeye çalışabilir.
  • Elinizde olan veya size verebileceğini iddia ettiği bir şeyi (para, sevgi, destek vb.) almakla tehdit edebilir.
  • Kendi basit problemlerini bile diğer insanların sorunlarından daha önemli ve öncelikli görür.
  • Aşırı vurgulu jest, mimik ve cümleler kullanabilir.
  • İletişimini çok yapay bir şekilde keserek karşıdakinin tepkilerini ölçebilir.
  • Sesini dengesiz kullanabilir. Bağırabilir, yapay bir samimiyet katmaya çalışabilir, başka bir şeye dikkatinizi verebilmenize engel olacak şekilde ses tonunu sürekli alçaltıp yükseltebilir.
  • Eleştirileri olumsuz ve yıkıcı olabilir. Övgüleri abartılı ve dayanaksız olabilir.

Bu tarz kişiliklerle en baştan mesafenizi koruyarak size müdahale etmelerinin önüne geçebilirsiniz. Bu karakterlere ihtiyacınız olmadığı gibi; onları düzeltmek de sizin işiniz değil.

2. Suçlu Hissetmeyin

Manipülatörün duygularınıza oynaması ve hassas olduğunuz noktaları kaşıması mümkündür. Karşınızdaki kişinin laf kalabalığı ile sizi yetersiz ya da suçlu hissettirmesine izin vermeyin.

Kendinize aşağıdaki soruları sorun:

  • Suçlu hissetmem için bir neden var mı?
  • Karşımdaki bana gerçekten saygı gösteriyor mu?
  • Karşımdaki kişinin talep ve beklentileri mantıklı mı?
  • Aramızdaki ilişkide kendinden bir şeyler veren sadece ben miyim?
  • Bu ilişkiden memnun muyum?
  • Bunu istiyor muyum?

Selim ve sakin bir zihinle düşünerek duygu ve düşünce ayaklarınızla sağlam bir zemine basınca, karşınızdaki kişinin sizi manipüle edecek kudreti kalmaz.

3. Manipülasyonu Çıplak Bırakacak Sorular Yöneltin

Manipülasyonda bir taraf yönlendirilerek diğer tarafın çıkarlarına hizmet etmesi beklenir. Bu eşitsizlik, mantık çelişkilerini doğurur. Çelişkileri manipülatörün kucağına bırakarak yaptığı işe bir son vermesini sağlayabilirsiniz.

Aşağıdakileri sorun:

  • Bu dediğin sana mantıklı geliyor mu?
  • Ağzından çıkanı kulağın duyuyor mu? Sence bu teklif adil mi?
  • Görüşlerimi ifade etmeme müsaade eder misin?
  • Rica mı ediyorsun, emir mi veriyorsun?
  • Bu işten benim çıkarım ne?
  • Gerçekten bunu yapacağımı mı zannediyorsun?

4. Zaman Kazanın

Manipülasyonun temel hususiyetlerinden biri de “oldu bitti”ye getirmeye çalışmaktır. Çünkü kişi düşünecek kadar zaman bulursa manipülasyonu fark edecek ve kendisi için mantıklı olan kararı verecektir. Bu nedenle manipüle eden kişi karşısındakini sıkıştırarak hızlı yanıtlar bekler ve aceleye getirir. Bu durumdan sıyrılmak için kolay bir savunmanız var:

“Bi düşüneyim.”

Daha fazlasını söylemek zoruna değilsiniz. Düşündükten sonra dilerseniz geri dönüş yaparsınız.

Not: Bu teknik satış yapan kişilerce sık kullanılır. Satış yapmak ekonominin temel ayaklarından biridir. Dinamik, güçlü ve üretken bir ekonomi sunar. Ancak ürün veya hizmette yanlış ya da eksik bilgi vermek ticari ahlakla bağdaşmaz. Satış yapan kişi size değerlendirme yapacak kadar zaman tanımıyorsa, sizi manipüle etmeye çalışıyordur.

5. Hayır Demekten Çekinmeyin

Başlığımızın başında sıraladığımız temel hak ve özgürlükleriniz, hayır diyebilme hakkını da içerir. Nazik, keskin, saldırgan olmayan ama net bir “hayır”, manipülasyonu bıçak gibi kesecektir.

Bazı zarif ve hassas kişilikler hayır demekte zorlanabilmektedir. Ancak karşınızdaki kişi manipülasyon saygısızlığını sorumsuzca yaparken, hayır dememek kendi şahsiyetinize saygısızlık olur. Ayrıca manipülasyon söz konusu olsun olmasın; hayatınıza dahil etmek istediklerinizin ve istemediklerinizin sınırını belirleyebilmek, olgun bir karakterin gereğidir.

Not: Bir insana yapılacak fiziksel manipülasyon; hürriyeti tahdit, insan yaralamaya kasıt ya da zorbalık olarak değerlendirilir ve hukukta ağır cezai yaptırımı vardır. Böyle bir durumla karşılaşırsanız kişisel hak ve hürriyetlerinizin devlet güvencesi altında olduğunu hatırlamalı ve hatırlatmalı, herhangi bir zayıflık emaresi göstermemelisiniz.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.