Makatta yaranın en sık karşılaşılan nedeni anal fissürlerdir (makat çatlakları). Bu yaralar çoğunlukla kuyruk sokumu hizasında anüste tam ortada görülür. Popoyu simetrik olarak iki parçaya ayırmayan yaralarda cinsel yolla bulaşan hastalık riski daha yüksektir.

Makatta Yara Nedenleri

1. Anal Fissürler (Makat Çatlakları)

Fazla gerilime dayanamayan makat dokularında ufak çaplı yırtılma ve çatlak olabilir. Anal fissür denilen ve çok sık karşılaşılan bu sorunun nedeni genellikle kabızlıktır. Çok büyük, sert ya da keskin dışkı geçişi yaraya neden olabilir.

  • Kronik ishal nedeni ile de görülebilir.
  • Hamilelikte ve normal doğumda sık karşılaşılır.
  • Çizgi şeklinde yaradır. Boyutu genellikle bir santimetrenin altındadır.
  • Çoğu zaman tedaviye ihtiyaç duymaz, kendiliğinden geçer.
  • Bebeklerde ve çocuklarda makattan kan gelmesinin en sık karşılaşılan nedenidir.
  • Büyük tuvalet esnasında parlak kırmızı renkte kan gelmesine ve şiddetli ağrıya neden olabilir. Sonrasında da bir süre yanma olur.
  • Kendiliğinden geçmeyen veya sık tekrar edenlerde daha geniş bir alanda yara oluşabilir.

Not: Anal fissürlerin büyük tuvalet esnasında sancıya neden olması, tuvaleti bekletmeye yol açabilir. Bu durumda kabızlık ortaya çıkabilir, ya da var olan kabızlık şiddetlenir. Bu durumda yaranın büyümesi riski doğar.

2. Sfinkter Kasının Gergin Olması

Makat bölgesinde iki adet büzücü kas vardır. Sfinkter adı verilen bu kasların dışta olanı istemli iken, içte olanı istemsiz olarak kasılır. İç sfinkter kası üzerinde baskı olduğunda  gereksiz kasılmalar baş gösterir. Bu durum ise makat bölgesinde kanlanmanın azalmasına yol açar. Kanla beslenemeyen makat dokularında yara riski artar, ortaya çıkan anal fissürlerin iyileşme süresi uzar.

Aşağıdaki etkenler sfinkter gerginliğine neden olabilir:

  • Kalın bağırsağın son kısmı olan rektumda ortaya çıkan problemler, proktit (rektum iltihabı)
  • Kabızlık
  • Makat ağrıları
  • Alt karında baskıya yol açan etkenler, aşırı kilo veya ağır yük kaldırmak vb.
  • Sindirim kanalında iltihaba yol açan sorunlar, makat bölgesindeki sinirlerde yıpranmaya neden olabilen etkenler
  • Hirschsprung hastalığı
  • Leğen kemiği bölgesinde görülen çeşitli hastalıklar
  • Stres

Nedeni anlaşılamayan sfinkter gerginliği vakalarının sayısı da oldukça fazladır.

Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar

Cinsel yolla bulaşan birçok farklı hastalığın belirtilerinden biri de makatta yaradır. En sık karşılaşılanları sifilis ve genital herpestir. Klamidya, gonore ve HIV de makat yaralarına yol açabilir. Sorumlu hastalık nadiren şankroid ya da donovanoz da olabilir.

Bu hastalıkların varlığında makatta yanma, ağrı, kaşıntı gibi başka belirtiler de söz konusu olabilir.

Makatta yara söz konusu olduğunda ilk akla gelen enfeksiyöz hastalıklar cinsel yolla bulaşanlar olsa da, diğer yollarla da bulaşan mantar ve maya iltihapları, yetersiz temizlik vb. nedenlerle ortaya çıkan bakteriyel iltihaplar da söz konusu olabilir.

İltihaplı Bağırsak Sorunları

Crohn Hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları, diğer bir ifade ile spastik kolon makatta yaraya neden olabilmektedir. Daha çok kalın bağırsakta lezyonlara ve yaralara yol açar, ama her on vakanın üçünde rektum iltihabı ve bazen de makat yaraları söz konusu olur.

Cilt Hastalıkları ve Diğer Nedenler

Sedef, seboreik dermatit, atopik veya alerjik dermatit gibi cilt sorunları da makatta yaraya neden olabilir. Özellikle kaşıntılı vakaların yol açtığı tahriş yara ile sonuçlanabilir.

Makatta yaranın bazı diğer nedenleri aşağıdaki gibidir:

  • İlaç yan etkileri
  • Sindirim kanalının pH (asitlik derecesi) dengesini bozan hastalıklar
  • Makat sarkması
  • Nadiren rektum veya anüs kanseri

Makatta Yara Nasıl Geçer?

Nitrogliserin Krem ve Diğer Krem Tedavileri

Makatta yara tedavisinde kullanılan en etkili tedavilerden biri nitrogliserin kremdir. Anal fissür (makatta çatlak) vakalarında çok sık önerilir. Makat çatlağı yakınındaki kasları ve sfinkteri gevşetir. Bu sayede makattaki baskıyı ve ağrıyı hafifletir, kanlanmayı artırarak yaranın iyileşmesini hızlandırır. Ancak baş ağrısı, sık görülen bir yan etkisi olmaktadır.

Yaranın yol açtığı ağrıyı hafifletmek için analjezik (ağrı kesici) veya anestetik (hissizleştirici) kremler önerilebilir:

  • Benzocaine (%5 – %20 içerikli)
  • Dibucaine (%0.25 – %1.0)
  • Dyclonine (%0.5 – %1.0)
  • Lidokain (%2 – %5)
  • Tetrakain (%0.5 – %5.0)
  • Mentollü kremler (%1’den daha seyreltik olmalı
  • Kafur kremler (%3’ten daha seyreltik olmalı)
  • Ardıç katranı krem (%1 – %5 içerikli)

Not: Yanma ve sancı gibi belirtilerin hafiflemesi için asetaminofen veya ibuprofen içerikli ilaçlar önerilebilir. Yine yaranın çevresindeki olası iltihaplanmanın giderilmesi için düşük yoğunluklu steroid kremler verilebilir.

Kabızlıktan Korunulmalı

Kabızlık devam ettiği sürece makat yarasının da iyileşmesi güçleşir, tekrar eden travma ile yaranın kapanması gecikir. Kabızlıktan korunmak için bol lifli beslenilmeli, bol su tüketilmelidir. Düzenli egzersiz yapmak da özellikle orta ve uzun vadede kabızlıktan korur. Kısa süreli bir tedavi olarak laksatif ilaçlar önerilebilir.

Sıcak Suya Oturma ve Sfinkter Kasının Gevşetilmesi

Makat yarasının kapanmasına fırsat tanınması için makattaki büzücü kasların gevşemesi gerekir. Bunun en sağlıklı yollarında biri, on dakika süre ile sıcak suya oturmaktır.

Doktorunuz sfinkterin rahatlaması için aşağıdaki çözümleri de sunabilir:

  • Yaygın kullanım alanı yüksek tansiyonu düşürmek olan kalsiyum kanal blokeri ilaçlar
  • Botoks şırıngaları
  • Nadiren cerrahi müdahale (ameliyatla sfinkterin çok küçük bir bölümünün alınması gerekebilir)

Yaşam Tarzı Önerileri ve Diğer Tedaviler

Kuruyemiş veya patlamış mısır gibi tam olarak sindirilmeme riski olan ve “keskin, sivri” gıdalara bir süre ara verilmelidir. Ayrıca büyük tuvalet ihtiyacı bekletilmemelidir. Aksi takdirde şiddetlenen kabızlık daha büyük sancıya yol açabilir. Tuvalet kağıdı ıslatılmalı, silme şeklinde değil dokunarak kullanılmalıdır.

Not: Cinsel yolla bulaşan hastalıkların ev tedavileri ile iyileşmesi mümkün değildir. Şüpheli durumlarda hastalığın ilerlememesi ve yayılmaması için doktor kontrolünü ihmal etmeyiniz.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.