Makatta yanmanın en sık karşılaşılan nedeni acı gıda tüketmektir. Ama yanma uzun süredir devam ediyorsa rektum iltihabı (proktit), iltihaplı bağırsak sendromu gibi başka şüpheler doğar. 

Makatta Yanma Nedenleri

1. Acı veya Çok Yağlı Gıdalar

Acı gıdaların makatta yanmaya yol açmasının nedeni, “sıcak bir nesne” gibi algılanmalarıdır. İçerdikleri kapsaisin bileşeni, ısı alıcılarına (TRPV1 reseptörlerine) bağlanarak bu hisse yol açar.

  • Kapsaisin ağızdaki alıcılara bağlandığında “acı tat” alırız.
  • Isı alıcıları sindirim kanalında da bulunur. Bazı kişilerde acı gıda tükettikten sonra mide krampları ve burkuntusu, ishal, terleme gibi sorunlar yaşanmasının nedeni budur.
  • Kapsaisin sindirim kanalında tamamen erimez. Özellikle de çok miktarda acı tüketilirse, bir kısmı dışkıya kadar varlığını devam ettirir.
  • Kapsaisin makatta da bulunan ısı reseptörlerine temas edince makatta yanma hissine yol açar.

Yağlı Gıdalar Neden Makatta Yanmaya Yol Açar?: Çünkü sindirilmeleri için safranın artırılması gerekir. Belli bir miktarın üzerine çıktığında anüs cildinde tahrişe yol açabilir.

Not: Acı gıdalar basur, makat çatlağı, huzursuz bağırsak sendromu gibi sorunları olan kişilerde daha fazla makat yanmasına yol açar.

2. Tahriş

Anüsteki ve anüs derinindeki cilt oldukça hassastır. Cildin başka bölgelerinde soruna yol açmayacak hafif tahrişler bile makatta yanmaya neden olabilir. Sık karşılaşılan bazı tahriş nedenleri şu şekildedir:

  • Kabızlık: Sert veya “keskin” dışkı geçişi, makat dokularına hasar verir.
  • İshal: Mide asidinin gıdaları sindirerek sönümlenmesinin önüne geçebilir. Bu durumda makat dokularına temas eden asidik etki tahrişe yol açabilir.
  • Tuvalet kağıdını sert kullanma, aşırı silme
  • Yetersiz temizlik veya aşırı terleme nedeni ile bakteri artışı
  • Şiddetli kaşıma
  • Dar kıyafetler giyme

Not: Makat bölgesinin kimyasal içerikli sabunlarla temizlenmesi de tahrişe yol açabilir.

3. Proktit (Rektum İltihabı)

Rektum, kalın bağırsağın anüse bağlanan kısmıdır. Proktit bu bölgede görülen iltihaplanmaların genel adıdır. Makatta yanmanın en sık görülen nedeni proktit olmasa da, uzun süredir geçmeyen yanma hissinin tipik nedeni proktittir.

Aşağıdaki etkenler proktite yol açarak makat yanmasına sebebiyet verebilir:

  • Ülseratif kolit, Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları (her on vakanın üçünde aynı zamanda proktit de görülmektedir)
  • Bakteri, virüs veya mantarlarla kirlenmiş gıdalar (gıda zehirlenmesi ile bir arada, veya gıda zehirlenmesinden bağımsız görülebilir)
  • Makatta Clostridium isimli zararlı bakterilerin çoğalmasına zemin hazırlayan bazı antibiyotiklerin kullanımı
  • Cinsel yolla bulaşan hastalıklar

4. Basur veya Anal Fissür

Basur makat damarlarının şişmesi ve meme şeklinde çıkıntı yapmasıdır. En sık karşılaşılan belirtileri makatta şişlik, kaşıntı ve makattan kan gelmesidir. Ancak özellikle büyük tuvalet sonrasında ortaya çıkan tahriş nedeni ile yanma da hissedilebilir.

Anal fissürler ise makattaki cilt çatlaklarıdır. Kabızlığın yol açtığı yırtılma ile görülebilir. Makatta yanmanın yanında, büyük tuvalet esnasında sızı hissediyorsanız nedeni anal fissür olabilir.

Aşağıdaki gibi cilt hastalıkları da makat yanmasına neden olabilir:

  • seboreik dermatit
  • sedef
  • egzama
  • pilonidal kist

Makatta Yanma Nasıl Geçer?

Beslenme Önerileri

Acıya çok düşkünseniz vücudunuzu alıştırabilirsiniz. Aralıklı şekilde acı yemek rektal hipersensitiviteye yol açar. Aralıksız olarak üç hafta boyunca her gün bir miktar acı tüketirseniz, hassasiyette azalma yaşanır. Bir süre sonra makatta yanma da geçer.

Aşağıdaki gıdalar makatta yanmayı azaltır:

  • Salatalık suyu
  • Hindistan cevizi suyu
  • Taze sıkma meyve suları
  • Kişniş
  • Olgun muz
  • İncir
  • Aloe vera takviyeleri

Not: Lifli beslenin, bu amaçla meyve, sebze, tam tahıllı ürün ve baklagil tüketin. Kapsaisinin sindirim kanalındaki etkisini hafifletir. Ayrıca kabızlıktan korur. Pisilyum içerikli gıda takviyesi de kullanabilirsiniz.

Sade Yağ Uygulaması

Makatta yanmadan kurtaracak en etkili yöntemlerden biridir. İltihaplanmayı ve tahrişi kısa zamanda düzeltir. Sade yağ elde etmek için sırasıyla aşağıdakileri uygulayın:

  • Tereyağını yirmi dakika kadar ocakta tutun.
  • Üzerinde toplanan köpüğü sıyırın.
  • Kalan yağı filtre kağıt ile süzerek bir kaba aktarın.
  • Soğumasını bekleyin

Gece yatmadan önce makatınızı soğuk su ile yıkayıp kurulayın. Makatınıza sade yağ uygulayın. Bir sonraki günün sabahına kadar oldukça rahatlama sağlayacaktır.

Krem Tedavileri ve Diğer Öneriler

Mısır Unu veya Talk Pudrası: Tahrişten kaynaklanan yangıyı hafifletir.

Hamamelis İçerikli Kremler: Bir miktar hissizleşme sağlar.

Kalamin İçerikli Hafif Kremler: Serinletici etkisi ile hem yanmayı, hem de kaşıntıyı azaltır.

Antiseptik Kremler: Mikrop kaynaklı sorunlarda makat temizliğine katkı sağlar.

Hidrokortizon Kremler: İltihabı hızla azaltır ancak güçlü olabilecek yan etkileri nedeni ile doktor veya eczacı önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Makatta yanmadan kurtulmak için aşağıdakileri de değerlendirebilirsiniz:

  • Soğuk uygulama yapabilirsiniz.
  • Tuvalet kağıdını silerek değil, ufak dokunuşlarla kullanmalısınız.
  • Aşırı nemden kurtulmak için makatın hava alması gerekir. Bu amaçla bol ve pamuklu kıyafetler giymelisiniz.
  • Basur veya anal fissür söz konusu ise on dakika kadar sıcak suya oturabilirsiniz.

Proktit gibi daha dikkat gerektiren sorunlardan şüphe ediyorsanız doktor kontrolünü ihmal etmeyiniz.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.