Makatta kaşıntının en sık karşılaşılan nedeni hafif veya şiddetli tahriştir. Israrlı ve şiddetli kaşıntı bağırsak kurdu gibi parazitik iltihaplardan kaynaklanıyor olabilir. Krem tedavileri makat kaşıntısına etkili çözüm sunar.

Makatta Kaşıntı Nedenleri

1. Tahriş

Genel anlamıyla kaşıntı, ağrı ile ilişkili olan sinirlerden gelen uyarılarla tetikleniyor. Kaşıma ile hafif bir ağrı yaratılıyor ve bu sayede daha yoğun iletilen sinir sinyalleri kaşıntıyı baskılıyor. Kaşıntının en başta neden tetiklendiği hakkında kapsamlı bir hakimiyetimiz yok, ama bazı nöropeptitler ve nöromedin B gibi bileşenlerle başladığı düşünülüyor.

Bu bileşenlerin makat cildinde salgılanmasının nedeni, diğer cilt bölgelerinde de olduğu gibi, tahriştir. Uzun süre oturmak gibi basit nedenler bile hafif tahrişe ve makat kaşıntısına neden olabilir. Sık karşılaşılan diğer bazı tahriş nedenleri şunlardır:

  • Yetersiz temizlik
  • Çok sıcak su ile yıkama
  • Tuvalet kağıdını sertçe silerek kullanmak
  • Sade olmayan, kokulu sabunlar; temizlik ürünleri
  • Aşırı nem (özellikle şeker hastalarında makat kaşıntısı riskini artırır, dar veya sentetik kıyafetler nedeni ile ortaya çıkabilir)
  • Sıcaklık, makatın uzun süre hava almaması
  • Kabızlık
  • İshal (Mide asidinin etkisi ile tahriş oluşabilir, tuvalet kağıdının aşırı kullanımı ile durum kötüleşebilir)

Not: Makatta oluşan küçük yırtık ve çatlaklar (anal fissürler) özellikle iyileşme döneminde şiddetli kaşıntıya neden olabilir.

2. Bazı Gıdalar ve İlaçlar

Tüketilen bazı gıdalar da makatta hafif tahrişe ve kaşıntıya neden olabilir:

  • Acı gıdalar (aşırı tüketimleri makatta yanmaya da yol açabilir)
  • Baharatlı ürünler
  • Aşırı kahve (makattaki büzücü kasların aşırı gevşemesine ve nem artışına neden olabilir)
  • Domates
  • Portakal gibi asidik içeriği kuvvetli olan gıdalar
  • Aşırı alkol

Neden kaşıntıya yol açtıkları tam olarak bilinmese de, aşağıdaki gibi gıdaları çokça tüketen kişilerde de sık sık makat kaşıntısı görülmektedir:

  • Kuruyemiş
  • Çikolata
  • Süt ve süt ürünleri

Aşağıdaki ilaçlar da makat tahrişine ve kaşıntıya neden olabilmektedir:

  • Şişkinlik için önerilebilen nane yağı ve nane yağı içeren ilaçlar-takviyeler
  • Gut hastalığı için yazılan kolşisin
  • Steroid kremler (makat çatlağı için verilebilir, yine basur veya fissür gibi makat problemlerinde kullanılan krem ya da jeller kaşıntı yapabilir)

Not: Başka hastalıklar nedeni ile hap veya şurup formunda alınan birçok farklı ilacın yan etkilerinden biri de makat kaşıntısı olabilir.

3. Enfeksiyonlar

Şiddetli yaşanan ve geçmeyen, ya da sık aralıklarla tekrar eden kaşıntının nedeni bulaşıcı hastalıklar olabilir. Anüs derisi, farklı mikropların çoğalabilmesine zemin hazırlayabilecek yapıdadır. Aşağıdaki enfeskiyonlardan biri söz konusu olabilir:

Bağırsak Solucanı (Askarit): Kaşıntı şiddeti geceleri artıyorsa bu ihtimal düşünülmelidir. Bağırsaklardaki dişi solucan ve kurtlar geceleri anüse gelerek yumurtalarını bırakır. Çocuklarda daha sık karşılaşılan bir sorundur. Dışkıda veya iç çamaşırda iplik gibi kurtların görülmesi mümkündür.

Mantar ve Maya İltihapları: Kasıklarda mantara yol açan mikroplar makatta da enfeksiyona neden olabilir.

Stafilokok Bakterileri: Günlük hayatımızda sık karşılaştığımız mikroplardır. Birçok farklı soruna, örneğin boğaz iltihabına yol açabildiği gibi, makat enfeskiyonuna da neden olabilir.

Skabi (Uyuz): İnsanda görülen uyuzun en sık karşılaşılan sorumlusu olan mayttır. Cildin üst tabakasını yiyerek beslenir, şiddetli kaşıntıya neden olur. Genellikle cilt teması ile bulaşır. Kalabalık ortamlar risk faktörüdür.

Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar: Belirtilerinden biri de makatta kaşıntı olabilir.

Genital siğil vb. başka belirtiler söz konusu ise doktor kontrolü ihmal edilmemelidir.

Not: Antibiyotik kullanımı, bazı yararlı bakterileri öldürürken zararlı bakterilerin ve mantarların çoğalmasına neden olabilir. Makatta mantarın sık karşılaşılan nedenlerinden biri de antibiyotik kullanımıdır.

4. Hemoroid (Basur)

Toplumda sık görülen sorunlardan biri de hemoroidtir. Makat bölgesindeki veya rektumdaki damarların şişmesi durumudur. Özellikle büyük tuvalet sonrasında makat kaşıntısına neden olabilir. Nedeni genellikle makat bölgesinde oluşan basınç artışıdır. Kabızlık, ıkınma, aşırı kilo gibi nedenlerle ortaya çıkabilir.

Basurda makattan kan gelmesi de mümkündür.

5. Cilt Hastalıkları

Cildin başka bölgelerinde de kaşıntı varsa, ilk akla gelen problemlerden biri sedef gibi cilt hastalıklarıdır. Makat cildinde de ortaya çıkabilir. Aşağıdaki gibi cilt sorunları yaşıyor olmanız da muhtemeldir:

  • Alerjik dermatit
  • Atopik egzama
  • Seboreik dermatit
  • Liken planüs
  • Cilt katlantıları
  • Keloid (iyileşen yaralı dokuların fazla çoğalması ile görülen cilt bölümü)

Makat kaşıntısının sorumlusu, aşağıdakilerden biri de olabilir:

  • İltihaplı bağırsak hastalıkları (Crohn Hastalığı, ülseratif kolit vb. makat kaşıntısı riskini oldukça yükseltir)
  • Proktit (Rektum iltihabı)
  • Anal apse veya fistül

Makatta Kaşıntı Nasıl Geçer?

Yetersiz Temizlik de, “Aşırı” Temizlik de Sakıncalı

Yetersiz temizlik zararlı canlıların artışına neden olur, aşırı temizlik ise tahrişe neden olur. Makat bölgesinin temizliğinde sade su ile durulama en iyi seçenektir. Sonrasında da tuvalet kağıdı silerek değil, ufak dokunuşlarla kullanılmalıdır.

Ayrıca;

  • Nemi alması içi medikal pudralar kullanmayınız. Sade pudralar daha iyidir, en doğru seçenek ise mısır unudur.
  • Kimyasal içeriği güçlü, kokulu temizlik ürünleri ve sabunlar makat cildine temas etmemelidir.
  • Yatmadan önce makatın yıkanması ve kurulanması, gece kaşıntısını azaltacaktır.

Kaşımayın

Kaşımak bir kısır döngüye neden olabilir. Kaşıyınca ortaya çıkan kılcal yaralar ve tahriş, yine kaşıntıya yol açar. Kaşıma arzusu dayanılmaz olursa, kadife eldiven veya yumuşak kumaş kullanınız.

Ayrıca;

  • Bol ve pamuklu kıyafetler giyilmelidir.
  • Oda serin tutulmalıdır. Sıcaklık ve nem kaşıntıyı artırır.
  • Duş kısa tutulmalı, ılık su kullanılmalıdır.
  • İshal ve kabızlıktan korunmak için lifli beslenilmelidir.
  • Büyük tuvalet esnasında ıkınılmamalıdır.
  • Alkol, kafein veya acı gıdalar tüketilmemeli ya da sınırlandırılmalıdır.

Krem Tedavileri

Makat kaşıntısına hızla rahatlama sağlayacak birçok farklı krem vardır. Ama öncelikle birden fazla kremin aynı anda kullanılmaması gerektiği bilinmelidir. Ayrıca herhangi bir krem doktor önerisi olmaksızın bir haftadan uzun süre ile kullanılmamalıdır.

Lokal Anestetik Kremler – Hissizleştirici kremlerdir:

  • Benzocaine (%5 – %20 içerikli)
  • Dibucaine (%0.25 – %1.0)
  • Dyclonine (%0.5 – %1.0)
  • Lidokain (%2 – %5) (Xylocaine)
  • Tetrakain (%0.5 – %5.0)

Analjezik Kremler – Ağrı kesici etkililerdir:

  • Mentollü kremler (%1’den daha yoğun içerikli olanlar önerilmez)
  • Kafur kremler (%3’ten daha yoğun içerikli olanlar önerilmez. )
  • Ardıç katranı krem (%1 – %5 içerikli)

Koruyucu Krem ve Yağlar – Ciltte ince bir bariyer oluşturarak tahrişi ve kaşıntıyı önler:

  • Alüminyum hidroksit jel
  • Beyaz vazelin
  • Kakao yağı
  • Çinko oksit veya kalamin losyon (%25’e kadar) (mukoza büzücü ve nem giderici etkileri de vardır)
  • Gliserin krem
  • Kaolin kil uygulaması
  • Mineral yağları
  • Balık yağı

Damar Büzücü Kremler (Vazokonstüktörler)Makatta şişliği indirerek kaşıntıyı azaltır, hafif ağrı kesici etkileri de vardır. Basur için de kullanılabilirler. Krem formları olduğunu unutmayınız.

  • Efedrin sülfat  (%0.1 – %1.25)
  • Epinefrin (%0.005 – %0.01)
  • Felilefrin (%0.25)

Antiseptik Kremler – Mikroplardan arındırır.

Kortikosteroidler: – İltihabı azaltır ama uzun süreli kullanımı cilde kalıcı zarar verebilir. Güçlü içeriği olan kremler doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Ayrıca;

  • Basur veya makat çatlaklarında on dakika süre ile sıcak suya oturmak büyük fayda sağlar.
  • Bağırsak parazitlerinden veya diğer bulaşıcı hastalıklardan kaynaklandığı düşünülüyorsa doktor kontrolü ihmal edilmemelidir. Hastalık belirtisi görülmese bile tüm aile bireylerinin tedavi edilmesi gerekebilir.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.