Makatta ağrı oldukça rahatsız edici olabilse de çoğu zaman zararsızdır. Basur nedeni ile veya makat çatlaklarının sonucu olarak görülebilir. Tedavide doğru beslenmek önemlidir. Sıcak suya oturmak çoğu kez etkili çözüm sunar.  Krem tedavileri de uygulanabilir.

Makatta Ağrı Nedenleri

1. Hemoroid (Basur)

Makatta ağrının ve doluluk hissinin en sık karşılaşılan nedenlerinden biri hemoroidtir. Hemoroid, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumda ve/veya anüste ortaya çıkan damar şişmesidir. Sadece rektumda ortaya çıkarsa çoğu zaman tek belirtisi makattan kan gelmesi olmaktadır.

  • Ama anüste ortaya çıkan hemoroidte, yani dış basurda makatta şişlikkaşıntı veya ağrı da görülebilir.
  • Ağrı genellikle büyük tuvalet esnasında ve sonrasında görülür.
  • Belirtiler genellikle 48 saat sonra hafifleyerek geçer.

Şişen damarlardaki kan akışı yavaşlar, pıhtı gibi sorunlar söz konusu olursa (tromboze basur) şiddetli ağrı görülür. Bu ağrı sadece büyük tuvalet esnasında veya sonrasında değil, otururuken veya yürürken de hissedilir.

Basur makat damarlarındaki basınç artışı ile ortaya çıkar. Aşağıdaki nedenlerle görülebilir:

  • Kabızlık
  • Kronik ishal
  • Büyük tuvalet esnasında ıkınma ve tuvalette uzun süre oturma
  • Aşırı kilo
  • Ağır kaldırmak
  • Hamilelik

2. Makatta Çatlak (Anal Fissür)

Anal fissürler makat cildinde ve anüs kanalında ortaya çıkan ufak yırtık ve yaralardır. Büyük çoğunluğunun nedeni kabızlıktır. Sert veya “keskin” dışkı geçişi nedeni ile görülür. Büyük tuvalet esnasında şiddetli sancıya neden olur. Tuvalet kağıdında az miktarda kan görmek de mümkündür. Ağrı ve makatta yanma, büyük tuvaletten sonra birkaç saat daha devam edebilir.

Aşağıdaki nedenlerle de görülebilir:

  • Kronik ishal
  • Makatta ortaya çıkan iltihaplanmalar (mikroplar ya da ülseratif kolit gibi bağırsak hastalıkları ile de görülebilir) veya sedef gibi cilt hastalıkları
  • Normal doğum

3. Anal Apse veya Fistül

Anal apseler makat bölgesindeki içi irin dolu şişliklerdir. Genellikle  makat girişindeki bezlerin tıkanması sonucu irin toplaması ile ortaya çıkar. Bu duruma bir makat çatlağının enfeksiyon kapması neden olabilir. Bazı vakaların sorumlusu ise cinsel yolla bulaşan hastalıklardır.

Aşağıdaki sorunlara yol açabilir:

  • Oturunca şiddetlenen, sürekli ağrı
  • Makat cildinde tahriş
  • Büyük tuvaletle birlikte makattan kan gelmesi
  • İrinli makat akıntısı
  • Enfeksiyon şiddetli olursa yüksek ateş

Anal fistül ise, rektum ile anüs derisi arasında oluşan tünel şeklindeki minik bir hatalı bağlantıdır. Genellikle anal apse nedeni ile görülür. Anal apse vakalarının yarısında, ilerleyen dönemde anal fistül oluşmaktadır. Apse ile benzer belirtilere yol açabilir.

4. Daha Seyrek Görülen Nedenler

Makat ağrısının nedenleri nadiren aşağıdakilerden biri de olabilir:

Proktalji Fugaks: Makattaki büzücü kasların (sfinkter kaslarının) aniden kasılması durumudur. Bu kasılmanın süresi birkaç saniye ile birkaç dakika arasında değişebilir. Kuyruk sokumundan ayrılan sinir ağlarından kaynaklandığı düşünülse de, ortaya çıkış nedeni belirsizdir.

  • Regl, kabızlık, stres ya da anal cinsel ilişki ile tetiklenebilmektedir.
  • 30 ile 60 yaş arasında daha sık görülür.

Levator Ani Sendromu: Aralıklarla gelerek saatlerce veya günlerce süren makat ağrısına ya da makatta baskı hissine yol açar. Kadınlarda daha sık görülen bir sorundur. Nedeni net değildir, ancak vajinal atrofi (menopoz ve başka nedenlerle vajina duvarlarının incelmesi) ile bağlantısı olduğu düşünülüyor. Tuvalet ihtiyacını bekletme nedeni ile tetiklenebilmektedir.

Makat ağrısının nedeni aşağıdakilerden biri de olabilir:

  • Ülseratif kolit ya da Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak sorunları (karın kramplarına, kanlı ishale, beklenmeyen kilo kaybına neden olabilirler)
  • Makat enfeksiyonları (skabi, makatı etkileyen bağırsak parazitleri, stafilokok iltihapları vb.) ve proktit (rektum iltihabı)
  • Makata vuran kuyruk sokumu kemiği, pelvik taban, uyluk kemiği ya da kalça eklemi ağrıları
  • İdrar kanalında görülen prostat iltihabı vb. sorunlar
  • Makat sarkması
  • Makat yaraları

5. Nadiren Kanser

Kanser riski diğer ihtimallerle kıyaslandığında çok düşük kalsa da, makatta ağrıya yol açabileceğini hatırlatmakta fayda var. Basur ya da makat çatlakları ile benzer belirtiler gösterir. Ama kanserde makat ağrısı (genellikle) gittikçe artar. Haftalardır geçmeyen makat ağrınız varsa, hafif olsa bile doktor muayenesini ihmal etmeyiniz.

Makatta Ağrı Nasıl Geçer?

Tedavinin İlk Koşulu: Doğru Beslenme

Makatta ağrıya neden olan etkenlerin en sık göze çarpanı kabızlıktır. Kabızlıktan korunmak için ise bol miktarda lif tüketilmelidir. Günde 25-35 gram arası lif tüketmek etkili çözüm sunar. Laksatif kullanımı gibi doğal olmayan çözümler hem kısa sürelidir, hem de istenmeyen etkiler doğurabilir.

Farklı gıdalardaki yaklaşık lif miktarları şu şekildedir:

  • Orta boy olgun bir muz: 3.1 gram
  • Orta boy elma (kabuğu ile birlikte): 4.4 gram
  • Bir porsiyon fasulye (ve yaklaşık olarak diğer bakliyat): 6.8 gram
  • Bir porsiyon tam tahıllı ürün 6.3 gram
  • Orta boy bir kap ahududu: 8 gram
  • Bir adet incir: 1 gram
  • Bir dilim çavdar ekmeği veya tam tahıllı ekmek: 1.9 gram
  • Bir porsiyon kahverengi pirinç: 3.5 gram
  • Yine kuruyemişte, yeşil yapraklı sebzelerde ve çoğu sebzede bol miktarda lif bulunur.

Ayrıca kabızlıktan korunmak için yeterli miktarda su tüketilmelidir.

Sıcak Suya Oturun

Bir karış yüksekliğinde sıcak su ile dolu bir leğene oturmak, basurun ve makat çatlağının bir numaralı tedavisidir.

  • Makattaki kan dolaşımını artırarak damar şişmesini azaltır.
  • Kaşıntıyı ve hafif ağrıyı yok eder.
  • Doku yenilenmesini hızlandırarak yaraların daha çabuk iyileşmesini sağlar.
  • Makat bölgesindeki birçok farklı iltihabın gerilemesine yardımcı olur.
  • Sfinkter kasının rahatlamasını sağlayarak basur haricindeki birçok farklı ağrı sorununa da yardımcı olur.

Krem ve İlaç Tedavileri

Yukarıdaki önlemlerin yetersiz kaldığı veya daha hızlı çözüm istenen durumlarda krem tedavileri uygulanabilir. Makat ağrısında ilk akla gelen kremler hissizleştirici olanlar (lokal anestetikler) ya da ağrı kesici etkili kremlerdir (analjezik kremler).

Aşağıdakileri örnek gösterebiliriz:

  • Benzocaine (%5 – %20 içerikli)
  • Dibucaine (%0.25 – %1.0)
  • Dyclonine (%0.5 – %1.0)
  • Lidokain (%2 – %5) (Xylocaine)
  • Tetrakain (%0.5 – %5.0)
  • Mentollü kremler (%1’den daha yoğun içerikli olanlar önerilmez)
  • Kafur kremler (%3’ten daha yoğun içerikli olanlar önerilmez. )
  • Ardıç katranı krem (%1 – %5 içerikli)

Damar Daraltıcı Etkili (Vazokonstriktör) veya Kortizon İçerikli Kremler: Başta basur ve makat çatlağı olmak üzere makat sorunları ve farklı anal iltihaplanmalar için önerilebilir. Procto Glyvenol, Anusol, Ultraproct gibi örnekleri vardır. Uzun süreli kullanımları cildin incelmesine yol açabilir, eczacınıza danışınız.

Oral Ağrı Kesiciler, sfinkteri gevşetecek kremler önerilebilir.

Antibiyotik Krem ve İlaçlar: Makat apsesi veya bakteriyel makat iltihapları söz konusu ise doktorunuz önerebilir.

İltihap Giderici Haplar: Spastik kolonda (iltihaplı bağırsak sendromu) hem hap formunda hem de rektal tahrişi azaltacak krem formunda iltihap gidericiler yazılabilir.

Not: Eczacınızdan krem isterken makat bölgesi için istediğinizi ifade ediniz. Çünkü makat cildi, vücudun başka bölgelerinden daha hassastır. Ayrıca bu bölge için fazla nem sorun olsa da, aşırı kurutan ürünler ağrının büyümesine yol açabilir.

Cerrahi Müdahale

  • Basurda pıhtı oluşumu tehlikesiz olsa da, şiddetli sancıyı gidermek için hafif cerrahi müdahale gerekli olur. Genellikle lokal anestezi ile uygulanır.
  • Kronik (uzun süre geçmeyen veya sık tekrar eden) makat çatlaklarında ameliyat gerekli olabilir. Sfinkter rahatlatılarak yaranın iyileşmesine fırsat tanınabilir.
  • Anal apselerin drene edilmesi gerekebilir. Anal apseye veya fistüle uygulanacak cerrahi müdahale genel anestezi altında uygulanabilir.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.