KOAH çok büyük oranda sigaranın neden olduğu, geri dönüşü mümkün olmayan akciğer hastalığıdır. Yeterli oksijen alamamaya yol açar. Tedavide hastalık seyrinin yavaşlatılmasına ve belirtilerin hafifletilmesine odaklanılır.

KOAH’ın açılımı, “kronik obstrüktif akciğer hastalığı”dır. İlerleyici özellik gösteren akciğer hastalıkları için kullanılan genel bir kavramdır. Bu hastalıklara kronik bronşit, amfizem ya da tam geri dönüşü olmayan astım gibi örnekler verebiliriz.

KOAH Belirtileri

KOAH birçok farklı hastalıktan kaynaklanabileceği için, yine birçok farklı belirti verebilir. Ancak en sık karşılaşılan belirtiler aşağıdaki gibidir:

Nefes Darlığı: KOAH, gittikçe şiddetlenen nefes darlığına ve solunum güçlüğüne yol açar. Başlangıçta sadece egzersiz anında kendini belli ederken, zamanla dinlenme halinde de solunum güçlüğü doğar.

Öksürük: Ciğerden gelen, balgamlı öksürüğe yol açar. Bazı öksürük atakları hiç bitmeyecek gibi gelir.

Göğüs Hastalıkları: KOAH, akciğerleri güçsüz bırakacağı için iltihap ve enfeksiyon gibi akciğer hastalıkları daha sık ortaya çıkabilir.

Erken Dönem Belirtileri

KOAH ne yazık ki ciddi oranda akciğer hasarına yol açmadan önce genellikle belirti vermemektedir. Birçok KOAH hastalığının teşhisi, 45 yaş civarından sonraya sarkmaktadır. Bu nedenle aşağıdaki gibi erken dönem belirtilerine dikkat etmek çok önemlidir:

  • Başka nedenlerle açıklanamayan, hafif ama uzun süreli (kronik) öksürük
  • Balgam miktarında beklenmedik artış
  • Balgam renginde ve kıvamında değişim
  • Göğüste baskı hissi
  • Ağır egzersiz esnasında alışılmadık şekilde nefessiz kalmak (hastalık ilerledikçe hafif egzersiz esnasında da sıkıntı hissedilebilir)
  • Başka nedenlerle açıklanamayan yorgunluk, halsizlik

Dikkat: Sigara içmek ve hava kirliliğine maruz kalmak balgam miktarında artışa yol açar. Bu durum KOAH başlangıcının göstergesi olabildiği gibi, sadece tahriş kaynaklı da olabilir. Ancak her durumda sigaranın KOAH için çok büyük bir risk faktörü olduğu unutulmamalıdır.

Şiddetli KOAH Belirtileri

KOAH hastalığı ilerledikçe aşağıdaki gibi belirtiler ortaya çıkar:

  • Göğüste hırıltı
  • Çok çabuk yorulmak
  • Yukarıda sıralanan belirtilerin gittikçe şiddetlenmesi
  • Ayaklarda, ayak bileklerinde ve bacaklarda şişkinlik

Bilinç bulanıklığı yaşama, baygınlık geçirme, tamamen nefessiz kalma, dil ve dudakların morarması gibi belirtiler söz konusu olursa hastaya acil müdahale ihtiyacı doğar.

KOAH Neden Olur?

1. Sigara

Her 10 KOAH vakasının 9’u, sigara ve diğer tütün mamullerinden kaynaklanmaktadır. Diğer bir istatistik ise, sigara içen her 10 kişiden 3’ünün KOAH’a yakalanıyor olmasıdır.

Türkiye gibi gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerdeki KOAH vakalarının en sık karşılaşılan nedeni, belirgin şekilde, sigara içmektir.

Sigara, aşağıdaki nedenlerle KOAH’a yol açar:

  • Akciğerlerin, soluk borusunun, bronşların ve alveollerin esnekliğini azaltır.
  • Hava kesecikleri arasındaki duvarlara hasar verir.
  • Hava kanalları arasındaki duvarlarda iltihap oluşturur, bu bölgeleri kalınlaştırarak nefes almayı zorlaştırır.
  • Tahriş nedeni ile daha fazla üretilen balgam, hava kanallarını tıkar.

Sigaranın sayısız zararı amfizem, kronik bronşit gibi farklı hastalıkların baş sorumlusu olmaktadır. Bu gibi hastalıklar tam olarak telafi edilmesi mümkün olmayan seviyelere geldiği takdirde KOAH (kronik obstrüktif-tıkayıcı akciğer hastalığı) adını almaktadır.

Dikkat: Sigara içmese bile, dumanlı ortamlarda bulunarak pasif içici olan kişiler de ciddi risk altındadır.

2. Hava ve Çevre Kirliliği

Sigara gibi etki gösteren çevresel etkenler de KOAH’ yol açabilir. Soluma yolu ile sürekli olarak maruz kalınan aşağıdaki gibi etkenler KOAH’a yol açabilir:

  • Trafik ve egzoz kirliliği
  • Özellikle ısınması kömüre bağlı yerleşkelerde yaşamak
  • İşi nedeni ile kadmiyum, silika, izosiyanat gibi kimyasallara maruz kalmak
  • Toz gibi küçük parçacık veya duman üreten birçok farklı endüstri alanında çalışıyor olmak

3. Kalıtsal Etkenler

Bazı kişiler kalıtsal etkenler nedeni ile KOAH hastalığına daha yatkın olmaktadır. Bu nedenle KOAH hastası bir yakın akrabası olan kişiler sigara içtikleri takdirde KOAH’a daha kolay yakalanabilir.

Ayrıca, KOAH vakalarının %1’inin nedeni, alfa-1-antitripsin yetmezliği olarak adlandırılan genetik (kalıtsal) bir hastalık olmaktadır.

4. Bulaşıcı Hastalıklar

Akciğerlere hasar veren zatürre gibi iltihaplı ve bulaşıcı hastalıklar da KOAH’a yol açabilmektedir. Bu etken astım hastalarında daha belirgin bir risk yaratmaktadır.

5. Risk Faktörleri

Aşağıdaki etkenler de KOAH riskini artırmaktadır: 

  • Bağışıklık sistemi sorunları
  • Bağ doku hastalıkları
  • Vaskülit (damar iltihabı)
  • Salla hastalığı (çok nadir görülen genetik hastalık)
  • Uyuşturucu kullanımı

KOAH Tedavisi

KOAH kesin tedavisi henüz olmayan bir hastalıktır. Tedavide hastalığın yavaşlatılması ve belirtilerin hafifletilmesi amaçlanır.

1. Sigara Kesinlikle Bırakılmalı

KOAH hangi seviyede olursa olsun, ilk ve en hayati tedavi sigaranın bırakılmasıdır. Aksi takdirde KOAH’ın ilerlemesi yavaşlatılamaz.

Sigaradan kurtulmak için alo 171 sigarayı bırakma hattını arayabilirsiniz. Sigara bırakma amacı ile alınan profesyonel destekler çok büyük oranlarda başarı sağlamaktadır.

2. Çevre ve Hava Kirliliğinden Uzaklaşılmalı

Benzer şekilde iş ve yaşam ortamı nedeni ile akciğerleri zararlı maddelere maruz kalan kişilerde gelişme mümkün olmamaktadır. Endüstriyel artık dumanına maruz kalan kişiler iş değiştirmeli; yoğun kömür dumanına maruz kalan kişiler ikamet değişikliğine gitmelidir.

3. Bronkodilatör İlaçlar

Bronkodilatör, akciğerdeki bronş adı verilen hava kanallarını açan ilaçlara verilen addır. Çeperlerdeki kasları gevşeterek hava akışını kolaylaştırır. Astım tedavisinde kullanıldıkları gibi, KOAH tedavisinde de sık sık kullanılmaktadır.

  • 4-6 saat süre etkili olan türleri sadece ihtiyaç halinde kullanılmalıdır.
  • Bazı vakalarda 12 saat ve daha uzun süre etkili olan bronkodilatörlerin her gün kullanılması gerekebilir.

Steroid Tedavileri: Hafif vakalarda steroid ilaç tedavisi önerilmese de, özellikle ilerlemiş vakalarda gerekli hale gelebilir. Solunum yolu ile alınan steroidler hava kanallarının çevresindeki iltihabı ve şişkinliği alarak hızlı rahatlama sağlar. Bronkodilatör eşliğinde verilebilir.

4. Pulmoner Rehabilitsayon (Akciğer Rehabilitasyonu)

Pulmoner rehabilitasyonun asıl amacı, KOAH gündelik yaşamınızda yol açabileceği problemleri en aza indirmektir. Bu amaçla:

  • Egzersiz önerileri ile akciğer kapasitesi optimum düzeyde ayarlanabilir.
  • Başta akciğer sorunları olmak üzere, hastalıklara yakalanmama ve hastalıklarla mücadele konusunda eğitim verilebilir.
  • Doğru nefes alma teknikleri öğretilebilir.
  • Beslenme alışkanlıkları göden geçirilebilir.
  • Psikolojik destek sunulabilir.

Oksijen Terapisi: Şiddetli vakalarda uygulanacak oksijen terapisi, şikayetlerin önemli ölçüde azalmasını sağlayabilir. Oksijen maskeleri ile verilen yoğun oksijen sayesinde nefes darlığı rahatlar, gündelik aktiviteler kolaylaşır, organ hasarı önlenir.

5. Cerrahi Müdahale

KOAH ilerledikçe, küçük hava keseciklerinin arasındaki duvarlar yıpranmaya başlar. Bu durum, bül adı verilen daha büyük keselerin ya da lezyonların oluşmasına neden olabilir. Büller, etkili nefes almaya engel olur. Bu durumda büllektomi adı verilen ameliyatla alınmaları gerekebilir.

Ayrıca, ilerlemiş vakalarda akciğerdeki hasarlı dokuların cerrahi müdahale ile alınması, KOAH belirtilerini hafifletebilir. Bu ameliyatın uygulanacağı vakalar dikkatle analiz edilmeli, ameliyatın getirilerinin eksilerinden daha fazla olacağı öngörülmeden uygulanmamalıdır.

Akciğer Nakli: Akciğerlerin işlevini büyük oranda yitirdiği çok ileri vakalarda akciğer nakli gerekli olabilmektedir. Birçok farklı riski olan bu uygulama, son çare olarak değerlendirilmektedir.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.