Karbonmonoksit Zehirlenmesi Neden Olur?

Karbonmonoksit zehirlenmesinin temel nedeni, vücudun oksijen kullanmasını engellemesidir. Soluduğumuz oksijeni hücrelerimize taşıyan yapılar, kan dolaşımındaki alyuvarlardır. Bu sistem şu şekilde işler:

  • Oksijen akciğerlerimizde alyuvarlar ile buluşur.
  • Çekim gücü ile alyuvardaki hemoglobine bağlanır.
  • Kan dolaşımında ilerleyerek hücrelerimize gelir.
  • Hücrelerimizde çözülür ve enerji için kullanılır.

Karbonmonoksit de aynı oksijen gibi hemoglobine bağlanabilir. Ama bir farkla: Bağlanma kuvveti oksijenden 230 kat güçlüdür. Dolayısıyla solunan havada karbonmonoksit varsa, oksijen yerine karbonmonoksit bağlanır ve oksijen taşınamaz.

Ayrıca, hemoglobinde oksijenin bağlandığı dört alan vardır. Karbonmonoksit bu alanlardan sadece birine bağlansa bile, diğer üç alana bağlanan oksijenlerin hemoglobine daha sıkı tutunmasına neden olur. Bu durumda oksijen hücreye taşınsa bile hemoglobinden kopamaz, hücreye girmez.

Yakıtlar Karbonmonoksit Çıkarır

Organik yakıtlar ve içerisinde karbon bulunan eşyalar (ahşap vb.) yandığı zaman karbonmonoksit üretir. Dolayısıyla aşağıdakilerin usulsüz kullanımları ve dumanlarının solunması karbonmonoksit zehirlenmesine yol açabilir:

  • Sobalar (tıkanıklık durumunda dumanını bacaya değil odaya bırakabilir, ülkemizdeki karbonmonoksit zehirlenmelerinin başlıca sorumlularından biridir)
  • Doğalgaz kombi ve ocaklar (ocakta yanan gazda çok az miktarda karbonmonoksit çıkar. Ama özellikle kış aylarında kombiden çıkan karbonmonoksit, baca tıkanıklığı durumunda çok yüksek riske neden olur)
  • Araç egzozları (garaj gibi kapalı bir ortamda araç motoru açık tutulursa, beş dakika içinde zehirli etki görülmeye başlar)
  • Ve enerji için tahta, kömür, petrol, fuel oil vb. yakıtlar kullanan tüm araç-gereçlerin dumanı

Yangın durumunda da ölümlerin çoğunun nedeni karbonmonoksit zehirlenmesi olmaktadır.

Aşağıdaki Nedenlere Dikkat Edin:

  • Araç egzoz tıkanıklığı zehirlenmeye yol açabilir. Özellikle ağır yağışlardan sonra ortaya çıkabilen tıkanıklık, egzoz dumanının araç içine dolmasına neden olabilir.
  • Boya buharındaki metilen klorür de solunduğu zaman karbonmonoksite dönüşür. Boya, boya sökücü veya endüstriyel atık dumanı solunmamalıdır.
  • Kapalı ortamda tüketilen nargilede risk yüksektir. Çünkü kullanılan kömürler çok fazla karbonmonoksit yayar, tütün dumanında da tehlikeli oranda karbonmonoksit vardır.
  • Elektrik kabloları yandığı zaman çok miktarda karbonmonoksit üretir. Bu nedenle evin elektrik ve sigorta aksamı ömrünü tamamlamamış olmalıdır. Ayrıca apartman girişlerindeki kablo kutuları ve ağları kontrol edilmelidir.

Dikkat! Karbonmonoksit renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Dolayısıyla karbonmonoksit zehirlenmesi sinsi bir sorundur. Belirtiler ortaya çıkana kadar anlaşılmaz. İlk belirtiler ise mide bulantısı, baş dönmesi gibi sorunlar olduğu için anlamak güçtür. Belirtiler şiddetlendiği zaman ise önlem almak güçleşebilir. Dolayısıyla baştan önlem alınmalıdır.

Kronik Karbonmonoksit Zehirlenmesi

Düşük seviyelerde olsa bile, uzun süreli olarak solunan karbonmonoksit de zehirlenmeye yol açar. Sigara içmek ve şehir merkezlerindeki egzoz kirliliği baş sorumlulardır. Belirtiler ani zehirlenmedeki gibi şiddetli olmasa da aşağıdaki sorunlar görülebilir:

  • Geçmeyen baş ağrıları
  • Depresyon
  • Bulantı
  • İşitme sorunları
  • Hafıza sorunları
  • Kalp damar rahatsızlıklarının şiddetlenmesi

Kronik karbonmonoksit maruziyetinin, kalıcı sinir hasarına yol açıp açmadığı ise kesin değildir.

Karbonmonoksit Zehirlenmesi Tedavisi

Karbonmonoksit zehirlenmesi acil bir durumdur ve zaman kaybedilmeden müdahale edilmelidir. Kişi bir an önce temiz havaya çıkarılmalı, sonrasında 112 ACİL aranmalıdır.

Hastane tedavileri, kişinin oksijene erişmesine odaklanır:

1. %100 Oksijen

Acile kaldırılan kişiye saf oksijen verilmeye başlanır. Bu amaçla ağız ve buruna oksijen maskesi takılır, kişi kendisi nefes alıp veremiyorsa solunum cihazları devreye sokulur. Normal şartlarda 320 dakika olan karbonmonoksit yarılanma ömrünü (yarısının vücuttan temizlenme süresini) 80 dakikaya indirir.

2. Basınçlı Oksijen Odası

Şiddetli vakalarda kişi basınçlı odalara alınır. Bu odalardaki hava basıncı, normal hava basıncının iki veya üç katı kadardır. Bu tedavi, vücuttaki karbonmonoksitin atılması ve oksijenle yer değiştirmesi sürecini oldukça kısaltır. Karbonmonoksitin yarısının vücuttan atılma süresini yaklaşık 23 dakikaya indirir. Bu sayede kişi beyin hasarından korunur.

Basınçlı oksijen odaları (hiperbarik oksijen tedavisi); vaka şiddetli olmasa bile hamile kadınlar için gerekli olabilir. Çünkü anne karnındaki bebekler karbonmonoksit zehirlenmesine karşı daha savunmasızdır.

3. Alınması Gereken Önlemler

  • Uyunan yerlerde karbonmonoksit dedektörleri bulundurulmalıdır.
  • Ev ısıtma sistemleri (soba, kombi) yıllık olarak bakıma sokulmalıdır.
  • Garaj ve otopark gibi yerlerde havalandırma bulunmalıdır. Havalanmayan kapalı alanlarda araç egzozuna maruz kalınmamalıdır.
  • Kapalı garaja girer girmez aracın motoru kapatılmalıdır.

Ayrıca tütün mamullerinin tüketimine devam edildikçe veya egzoz dumanına maruz kaldıkça kronik karbonmonoksit zehirlenmesinin belirtilerinden kurtulmak mümkün olmayacaktır.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.