Hipomani Nedir?

Hipomani doğal olmayan coşku ve fazla enerjidir, mantıkla örgülenen risk almama ve kontrol mekanizmalarının zayıflamasıdır. Nedensiz veya oransız mutluluk, dışa dönüklük ve hareketlilikle karakterize olan sağlıksız bir ruh halidir

Mani’den Farkı Nedir?

Hipo, “düşük, alt” anlamına gelmektedir. Mani ise tehlikeli sonuçlar doğurabilecek kadar aşırı heyecan, enerji, huzursuzluk hissi ve yerinde duramama ile tanımlanan bir tür ruhsal sorundur. Hipomani, mani ile benzer belirtiler gösterir ancak belirtiler daha hafiftir. Maniye oranla daha kısa sürer. 4 gün boyunca devam eden atak, hipomani tanısı koydurabilir.

Dikkat: Hipomani tedavisi önem arzeder. Çünkü bipolar bozukluğun ilk safhası olarak yaşanan hipomani, sonraki dönemde depresyona evrilebilir ve intihar riskinde artışa yol açar.

Hipomani Belirtileri

Hipomanisi olan kişiyi ilk defa tanıyan biri, hipomanisiz dönemi bilmediği için aradaki farkı bilemeyebilir. Yakınları (ailesi veya arkadaşları) ise o kişide beklenmedik değişimler saptayabilir.

Hipomani ile birlikte aşağıdaki değişimler ve belirtiler görülebilir:

  • Aşırı enerji
  • Oturamama, yerinde duramama, odaklanamama ya da dikkatin kolayca dağılması
  • Daha az uyuma
  • Huzursuzluk hissi (bazı vakalarda söz konusu olmayabilir)
  • Kontrolsüz şekilde özgüven artışı
  • Düşüncelerin sürekli meşgul etmesi, arka arkaya planlar kurma
  • Aşırı konuşkan olma, daha hızlı konuşma
  • Daha sosyal olma
  • Başlanılan işi bitirememe
  • Cinsel arzuda yükseliş
  • Sonuçlarını yeterince düşünmeden kontrolsüz şekilde risk alma (doğa sporlarında önlem almama, kontrolsüz harcamalar yapma, daha dikkatsiz ve sorumsuz hareketler sergileme vb.)

Tüm bu belirtiler, maniye göre daha hafif seyreder. Görsel ya da işitsel halüsinasyonlar yaşanıyorsa, delüzyonal veya paranoyak düşünceler, hezeyanlar söz konusu ise hipomani değil, mani endişesi güçlenir.

Hipomani Nedenleri

Hipomaninin kesin nedeni bilinmiyor. Genellikle, kısa dönemli ya da uzun dönemli olabilen birden fazla etkenin bir araya gelmesi ile ortaya çıkar. Ve bu etkenler kişiden kişiye değişir.

1. Yoğun ve Dalgalı Duygu Durumları

Yoğun yaşanan olumsuz veya kontrolsüz duygular, hipomaniye zemin hazırlayabilir. Örneğin aşırı stres bizzat hipomani doğurabileceği gibi, strese karşı geliştirilen kontrolsüz savunma mekanizmaları da benzer bir sonuca götürebilir.

Aşağıdaki etkenler bipolar (iki uçlu) bozukluğun hipomanik, depresif veya karma dönemlerini tetikleyebilir:

  • Şiddet görmek veya yaralanmak
  • Bir yakının kaybı
  • Tacize uğramak
  • İşsizlik, fakirlik, itibar kaybı gibi zorlu yaşam şartları
  • Boşanma, taşınma gibi geniş çaplı değişimler yaşamak
  • Doğum yapmak
  • Uzun süreli bir depresyon geçirmek, ya da geçiriyor olmak (karma dönem)

Not: İlkbahar ayları, duygu dalgalanmalarının ve hipomani ataklarının daha sık görülme eğiliminde olduğu bir dönemdir.

2. Düzensiz Yaşam Tarzı ve Zararlı Alışkanlıklar

Özellikle uykusuzluk ya da uyku düzensizliği hipomani ile sonuçlanabilir. Kontrolsüz alkol tüketimi ve diğer zararlı uyaranlar da aynı neticeyi verebilir. Son derece hareketsiz olan ve sedanter bir yaşam süren kişiler hipomaniye ve depresyona daha açıktır. Uyuşturucu madde kullanımı ile hipomani arasında ise yüksek derecede bağlantı söz konusudur.

3. İlaç Yan Etkileri

Bazı antidepresanlar ve bazı psikiyatrik ilaçlar hipomaniye neden olabilmektedir.

4. Aile Öyküsü

Hipomani, benzeri diğer rahatsızlıklarda da olduğu gibi doğrudan bir sonraki nesle aktarılan bir hastalık değildir. Bununla birlikte, genetik bir altyapının hipomani riskini artırabileceği düşünülüyor. Bu nedenle ailesinde hipomani atakları yaşayan bir birey olan kişide hipomani görülme riski daha yüksektir.

Not: Prematüre doğmuş olmak da hipomani için risk faktörüdür.

5. Bazı Hastalıklar

Aşağıdaki gibi bazı hastalıklar hipomaniyi tetikleyebilmektedir: 

  • Tiroid problemleri
  • Kortizol dengesizliği
  • Uyku apnesi
  • Ağır iltihaplı hastalıklar
  • Kansızlık
  • Vitamin yetmezliği yaşamak
  • Sinir hastalıkları
  • Bazı tümörler ve kanser

Not: Hipomani hastalarında genellikle 25 yaşından önce ilk belirtiler görülür. 50 yaşından sonra ilk kez görülme sıklığı çok azdır.

Hipomani Tedavisi

Eğer hipomani herhangi bir sağlıksız davranışa yol açmayacak kadar hafif yaşanıyorsa, (maninin aksine) herhangi bir tedavi gerektirmeyebilir ve sonrasında da depresyon gibi sorunlara yol açmayabilir. Ancak durumun kontrol altında tutulabilmesi için aşağıdakilere önem verilmelidir:

1. Düzenli ve Sağlıklı Bi Yaşam Tarzı

Sağlıklı ve düzenli bir yaşam sürmek var olan hipomaniyi tedavi etmeye başlayacağı gibi, yeni bir hipomani atağı riskini de düşürür. Aşağıdakilere dikkat ediniz:

Uyku Düzeni Çok Önemli: En etkili tedavi yöntemidir. Yeterli ve düzenli bir uyku duygu durumun ve bedenin yenilenmesini, dengelenmesini, durulmasını sağlar.

  • Her gece 10’da yatağa girin. Ne sebeple olursa olsun gece yarısını bulmayın.
  • En az 8-9 saat uyuyun.
  • Uyuduğunuz ve kalktığınız saatler sürekli değişmesin. Yatma ve kalkma saatlerini vücudunuza öğretin.
  • Ekrana bakma süresini azaltın. Ekran bağımlılığı uyku düzensizliğinde çok büyük bir faktördür.
  • Araştırmalara göre, uykunun koruyucu etkisinin ortaya çıkması için uyunan yerin oldukça karanlık olması gerekiyor.

Egzersiz En Güzel İlaçtır: Egzersizin bazı kişilerde mani atağı tetikleyebileceğini söyleyenler vardır. Ancak çoğu uzman bipolar bozukluklarda egzersizin çok faydalı olacağını ifade etmektedir.

  • Var olan hipomani atağında enerjiyi egzersiz yaparak atmak, vücudun ve duygu durumun stabil hale gelmesi için bire birdir.
  • Egzersiz ile üretilen serotonin, hipomaniye yol açan vücut kimyasallarının yapay dengesizliğinin yerini alır ve mutluluk hissini oturaklaştırır.
  • Ayrıca birçok hipomani hastası, yoğun egzersiz yapmadan uyuyamadıklarını belirtmektedir.

Kafein Yasak, Tatlı Azaltılmalı: Kafein patlaması, hipomani belirtilerine benzer etkiler gösterir. Özellikle uykusuzlukla bir araya gelince (ki uykusuzluk kafein ihtiyacının artmasına yol açmaktadır) hipomaniyi tetikleyebilir.

Ayrıca, hipomani ile birlikte tatlı arzusu da yükselir. Basit şeker tüketildikten sonra hızla üretilen insülin beyin ve sinir hücrelerini bir süre tatmin etse de, bu kısır bir döngüdür ve kısa süre sonra tatlı isteği tekrar tetiklenir, hipomani beslenir.

2. İlaç Tedavisi

Hipomanide ilaç tedavisi, hekimin detaylı tetkikleri ile belirlenir. Eğer ilaç tedavisinde karar kılınmışsa, hipomani bipolar (iki uçlu) bozukluğun bir fazı olarak değerlendirilmiş demektir.

İlaç tedavileri ile aşağıdakilerden biri veya bir kaçı amaçlanabilir:

  • Duygu durum dalgalanmalarını stabilize etmek (lityum, karbamazepin, lamotrigin vb. yazılabilir)
  • Nadir vakalarda psikoz riskini düşürmek (aripiprazol, kariprazin, asenapin vb. yazılabilir)
  • Uykusuzluk ya da huzursuzluk gibi bazı aküt belirtileri yatıştırmak (alprazolam, diazepam vb. yazılabilir)
  • Olası sonraki fazdan (depresyon) korumak  (antidepresanlar yazılabilir)

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.