Dispepsi Nedir?

Dispepsi hazımsızlık anlamına gelmektedir. Karnın üst kısmındaki rahatsızlık hissi veya sancıdır. Bazı hastalıkların belirtisi olarak görülebilir, ancak dispepsi tek başına ayrı bir hastalık değildir. Çoğu zaman bir şeyler yiyip içtikten sonra ortaya çıkar.

  • Her yaştan bireyde görülebilir.
  • Toplumun dörtte birini etkileyecek kadar yaygındır.
  • Hafif yaşandığı sürece endişe gerektirmez.

Dispepsi genel olarak, sindirim kanalının işlevinde ortaya çıkan hafif veya şiddetli aksamaları ifade etmektedir.

Dispepsi Belirtileri

Dispepsi ile birlikte aşağıdaki belirtilerin bazıları görülebilir:

  • Az miktarda yemek yedikten sonra bile gelebilen doygunluk ya da tıkanıklık hissi
  • Şişkinlik, karında gaz birikmesi
  • Aşırı geğirme (geğirme ile birlikte ağza gıda parçacıkları gelebilir)
  • Aşırı mide guruldaması
  • Ağızda asidik veya acı tat
  • Midede veya üst karında yanma
  • Karın ağrısı
  • Bulantı veya nadiren kusma
  • Ara sıra ortaya çıkan ishal

Kişi stres altındayken belirtiler şiddetlenebilir.

Not: Gastroözofageal reflü (mide veya asit reflüsü) ile dispepsi bir arada görülebilir, ancak ikisi farklı sorunlardır.

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Dispepsi ile birlikte aşağıdaki belirtiler de görülürse doktora gidilmelidir:

  • İştah kaybı, ya da beklenmedik kilo kaybı
  • Sık kusma
  • Karında şiddetli ağrı
  • Yutkunma güçlüğü
  • Nefes darlığı
  • Dışkıda kan (siyah dışkı)
  • Göz beyazında veya ciltte sarı renk
  • Zorlanınca ortaya çıkan göğüs ağrısı
  • Nedensiz terleme
  • Boyna, kollara veya çeneye sirayet eden göğüs ağrısı

Dispepsi Neden Olur?

1. Yeme Alışkanlıkları ve Gıda Hassasiyetleri

Dispepsi vakalarının yarısından fazlasında herhangi bir hastalık göze çarpmamaktadır. Özellikle de kronik (uzun süreli) olmayanlarda. Aşağıdaki gibi alışkanlıklar son öğünden sonra dispepsiye yol açabilir:

  • Çok fazla, çok hızlı, çok yağlı veya çok baharatlı yemek
  • Yerken veya içerken fazla hava yutmak
  • Yemek yedikten kısa süre sonra uzanmak, uyumak (sindirim sularının işini yapması güçleşir)
  • Benzer şekilde, yemek yedikten kısa süre sonra egzersiz yapmak

Gıda Hassasiyetleri: Bazen de tüketilen gıdalar midede hassasiyete yol açarak dispepsiye neden olabilir. Bazen alerjik bir reaksiyon söz konusu olabilir. Ancak daha hafif hassasiyetler de dispepsiye yol açabilmektedir. Bu gıdalar kişiden kişiye değişir, ancak sık karşılaşılan bazı örnekleri şunlardır:

  • Domates, portakal gibi asidik içeriği yüksek gıdalar
  • Nane
  • Çikolata
  • Nadiren sıcak içecekler
  • Kızartmalar
  • Kafein (kahve)
  • Laktoz intoleransı (süt şekeri hassasiyeti)
  • Gluten (tahıl proteini) intoleransı (Çölyak hastalığında şiddetli belirtiler görülebilir)

Not: Sigaranın mide duvarına da en az akciğerlere olduğu kadar zarar verdiğini biliyor musunuz? Yine aşırı alkol tüketimi, obezite, şiddetli kaygı bozukluğu gibi yaşam tarzına müdahale gerektiren hususlar da dispepsi riskini artırır.

2. Sindirim Kanalı (Yemek Borusu, Mide ve Bağırsak) Hastalıkları

Sindirim kanalı duvarlarının hassaslaşmasına neden olan hastalıklar, mide asidinin yukarı taşmasına neden olan sorunlar ve mide içeriğinin düzenli ve hızlı bir şekilde ilerlemesine engel olan problemler dispepsiye yol açabilir.

Bazı örnekleri şu şekildedir:

  • Asit reflüsü
  • Gastrit veya ülser (midede yara)
  • Peptik ülser
  • H. pylori bakterisinin yol açtığı iltihaplar (Tedavi edilmediği sürece hayat boyu midede kalma riski yüksektir. Ülsere yol açamasa bile dispepsiye neden olabilir)
  • Yemek borusu iltihabı
  • Mide fıtığı
  • Gastroparezi (mide felci)
  • Crohn hastalığı, iritabl bağırsak sendromu gibi bağırsak iltihapları
  • Bağırsak tıkanması
  • Bağırsaklardaki kan dolaşımının azalması (bağırsak iskemisi)
  • Nadiren mide kanseri

Not: Çok genel bir semptom olduğu için, dispepsiye yol açabilecek hastalık sayısı oldukça fazladır. Eğer dispepsinin nedeni şiddetli bir hastalıksa, başka belirtilerin de görülme ihtimali yüksektir. Yine de başka bir belirti görülmese bile endişe halinde tetkik ve tahlillerle şüphelerden kurtulmak mümkündür.

3. Diğer Bazı Hastalıklar

 

Aşağıdaki hastalıklar da dolaylı olarak dispepsiye neden olabilir:

  • Safra kesesi hastalıkları, kolesistit, safra taşı
  • Siroz
  • Yumurtalık kisti
  • Konjestif kalp yetmezliği
  • Bazı diğer kalp hastalıkları
  • Pankreas iltihabı
  • Tiroid hastalıkları

4. Bazı İlaçlar

Birçok farklı ilacın yan etkilerinden biri de hazımsızlık (dispepsi) olabilmektedir. Aşağıdaki gibi ilaçlar sizde dispepsiye yol açıyorsa, alternatif tedaviler için doktorunuza danışınız:

  • İltihap giderici ilaçlar, bazı ağrı kesiciler
  • Tiroid ilaçları
  • Demir takviyeleri
  • Kalsiyum antagonistleri
  • Bazı antibiyotikler
  • Steroid ilaçlar
  • Östrojen takviyeleri, diğer hormon içerikli ilaçlar ve doğum kontrol hapları

5. Hamilelik

Hamileliğin özellikle son üç aylık döneminde yavaşlayan bağırsak hareketliliği ve artan karın basıncı, dispepsiye yol açabilir. Doğumdan kısa bir süre sonra geçecektir, endişe gerektirmez.

Dispepsi Tedavisi

1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Özellikle arada bir yaşanan, hafif seyreden dispepsi vakalarında bazı basit önlemler yeterli olacaktır:

  • Lokmalarınızı uzun süre çiğneyerek tüketin.
  • Tek seferde ağır ve çok yemek yerine, öğünlerinizi bölün. Daha sık aralıklarla, azar azar yiyin.
  • Yemeğin yanında içecek tüketmek hazmı zorlaştırabilir. Öğün esnasında oda sıcaklığındaki su yudumlamayı tercih edebilirsiniz.
  • Mideye ve karna baskı yapacak kadar dar kıyafetler giymeyin.
  • Egzersize yemekten en az bir saat sonra başlayın.
  • Yemekten hemen sonra uzanmayın. Uyumadan en az iki saat öncesinden itibaren yemeyi sonlandırın.
  • Yatarken başınız bir miktar yüksekte olursa, mide sularının fonksiyonu güçlenir. Bu uygulama reflüye de iyi gelecektir.
  • En az yedi saat uyuyun.

Ayrıca stres gibi kaygı bozuklukları ile mücadele edilmediğinde sindirim kanalı problemlerinin düzelmesi zor olur. Bu noktada profesyonel destek alabilirsiniz. Aynı öneri sigara ve alkol bağımlılığı için de geçerlidir.

2. Ev Tedavileri

Zencefil: Mide içeriğinin ilerlemesini kolaylaştırmaktadır. Bu sayede şişkinlik ve kabızlık gibi problemleri oldukça azaltır. Enginar veya enginar özünün de aynı etkiye sahip olduğu bilinmektedir.

Nane bazı kişilerde dispepsiye yol açabilse de, birçok kişide mideyi rahatlatarak belirtilerin azalmasını sağlamaktadır.

Papatya çayı da etkili bir hazımsızlık gidericidir.

Havuç gibi tükürük salgılarını artıracak gıdalar tüketmek sindirimi rahatlatır, dispepsi belirtilerini hafifletir.

Probiyotik etkili gıdalarla sindirim kanalının doğal dengesi sağlanabilir. Bu amaçla yoğurt tüketilebilir. Probiyotik etkili gıda takviyeleri de alabilirsiniz.

3. İlaç Tedavisi

Hazımsızlık sorunu yaşıyorsanız, eczacınızdan ilaç önerisi alabilirsiniz. Ancak farklı ilaçlar farklı tedavi mekanizmaları kullanır. Bir dispepsi vakasına iyi gelen bir ilaç, bir başkasının daha da kötüleşmesine neden olabilir. Bu nedenle kesin nedenin saptanması için bir doktor kontrolü en sağlıklı yoldur.

Neden ortaya çıktığına bağlı olarak aşağıdaki ilaçlardan biri önerilebilir:

  • Antasitler: Mide asidinin etkilerini hafifletir.  Ancak uzun süreli kullanımları başta B12 vitamini olmak üzere bazı önemli bileşenlerin vücuda alınamamasına neden olabilir. Eczacı yönergelerine uyunuz.
  • H2 reseptör antagonistleri: Antasitlerden daha uzun süreli etki gösterir. Mide asidinin miktarını azaltır.
  • Proton pompa inhibitörleri: Özellikle mide reflüsü de varsa etkili olabilir.
  • Prokinetikler: Mide içeriği çok yavaş boşalıyorsa faydalı olabilir.
  • Antibiyotikler: H. pylori bakteri iltihabı söz konusu ise verilebilir.

Dispepsinin altında yatan başka bir hastalık söz konusu ise, o etken tedavi edilmedikçe hazımsızlık sorunu da çözülmeyecektir. Özellikle uzun süreli vakalarda doktor kontrolünü ihmal etmeyiniz.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.