Çene kilitlenmesi, çene eklemi ve kaslarına etki eden problemler yüzünden ağzın tam açılamaması veya kapanamamasıdır. Daha nadir durumlarda ise çene hiç hareket etmez. Yerken, yutkunurken, konuşurken sorunlara yol açacağı gibi, bazen de yüz görünümünün değişmesine neden olabilir.

Çene Kilitlenmesi Neden Olur?

Bundan bir asır önce çene kilitlenmesi yaşayan bir hasta için acil tedavi ihtiyacı endişesi doğardı. Çünkü en sık karşılaşılan nedeni, ölümcül bir hastalık olan tetanostu. Ancak etkili aşı teknikleri sayesinde büyük bir tehdit olmaktan çıkmıştır.

Hâlen tetanosun en fazla ölüme yol açan ilk on hastalık arasında olduğu bazı ülkeler vardır, ama bu durum ülkemiz için geçerli değildir. Yine de son on yılda tetanos aşısı vurulmamış bir bireyin dikkatli olması gerekir.

Çene kilitlenmesinin en sık karşılaşılan nedenleri şu şekildedir:

1. Kas Yorgunluğu

Aşırı çiğneme, zorlama ya da diş sıkma nedeni ile ortaya çıkan çene kasılması ve kas krampları çene kilitlenmesine neden olabilir. Aşağıdaki etkenler böyle bir sonuca götürebilir:

  • Çok uzun süre sakız çiğnemek
  • Yeterince pişmemiş et gibi parçalanmayan veya yoğun gıdalar tüketmek
  • Esnerken ağzı çok fazla açmak
  • Geceleri diş gıcırdatma (bruksizm)
  • Aşırı stres, öfke vb. duygu durum bozuklukları

2. Yirmilik Dişler

Çene kilitlenmesi çiğneme kaslarının yorgunluğundan kaynaklanmıyorsa, nedeni büyük ihtimalle yirmilik dişlerin çevresindeki yumuşak dokunun şişmesidir. Perikoronit adı verilen bu sorun, yirmilik dişlerin çekilmesini gerektirebilir.

3. Diş Tedavileri

Yirmilik dişlerin alınması da yine çene kilitlenmesine neden olabilir. Müdahale sonrasında diş etlerinde meydana gelen travmadan kaynaklanır. Genellikle bir iki hafta içinde tamamen düzelir.

Diş tedavileri, aşağıdaki nedenlerle de çene kilitlenmesine yol açabilir:

  • Tedavi esnasında ağzın uzun süre ile gergin olması
  • Bazen çene kaslarını da delen iğnelerin yapılması
  • Azı dişlerinin çekilmesi (doğrudan travma, veya diş eti şişmesi nedeni ile)

4. İltihaplı Hastalıklar

Ağız ve çene çevresini de etkileyen mikropların yol açtığı iltihaplı hastalıklar da çene kilitlenmesine neden olabilir. Şunları örnek verebiliriz:

  • Diş iltihapları
  • Menenjit
  • Kulak altı, iç yanak ve damak apseleri
  • Peritonsiller apse (bademcik iltihabı ile birlikte üst boğazdaki yumuşak dokuda ortaya çıkan sıvı dolu kesecik)

5. Çene Eklemi Sorunları

Ağzın açılıp kapanması; çiğneme kasları, alt çeneyi boyna bağlayan kaslar ve şakak altındaki çene ekleminin uyumlu hareketi ile sağlanır. Bu eklemde ve çevresinde ortaya çıkan aşağıdaki gibi sorunlar çene kilitlenmesi ile sonuçlanabilir:

  • Çeneye darbe almak, eklem kayması
  • Darbe vb. nedeni ile çene civarına yabancı bir cisim girmesi
  • Kondil kırık nedeni ile çenenin uzun süre hareketsiz kalması
  • Çene eklemi iltihabı (kireçlenme, romatoid artrit, gut hastalığı vb. nedenlerle görülebilir)
  • Ankiloz (anormal kaynama)
  • Eklem menisküsünün yer değiştirmesi
  • Diğer bazı ekstrakapsüler veya intrakapsüler sorunlar

Çene Kilitlenmesi Tedavisi

Sadece kas yorgunluğundan kaynaklanan çene kilitlenmesi ev tedavileri ile rahatlatılabilir. Diş tedavilerinden kaynaklanıyor ise, aşamalı olarak kendiliğinden düzelecektir. Ancak özellikle çene eklemi sorunlarından kaynaklanan vakalarda hastane tedavisi gerekli olur.

1. Çiğneme Kaslarını Rahatlatın

Sıcak uygulama çene kilitlenmesini hemen rahatlatır. Sıcağa yakın ılık bir havluyu yanağınıza ve çenenizin altına uygulayın, bu işlemi sık aralıklarla tekrar edin. Cildinizi yakacak kadar sıcak olmamasına dikkat edin.

Aşağıdaki uygulamalar da fayda verecektir: 

  • Ağrı söz konusu ise, soğuk uygulama ile yangıyı hafifletebilirsiniz.
  • Bol miktarda su tüketin.
  • Uyurken çenenize baskı oluşmaması için yan değil sırt üstü yatın.

Ayrıca, kalsiyum ve magnezyum içeren gıdalara ağırlık verirseniz, çene kaslarınızın çalışma mekanizmasını güçlendirmiş olursunuz. Kas kasılmalarının önüne geçmek amacı ile bol bol susam, süt ve süt ürünleri tüketin. Kuruyemişi mümkünse küçük parçalara ayırıp yumuşattıktan sonra tüketin.

2. Çene Egzersizleri ve Masaj

Çene egzersizleri ve masaj teknikniklerini bir arada kullanırsanız, ağzınızın hareket açıklığını oldukça artırabilirsiniz. Ancak öncelikle masaj için bir kür hazırlayalım:

İki diş sarımsağı bir çay kaşığı hardal yağında (yoksa karanfil, zencefil, susam veya hindistan cevizi yağı da olur) kaynatın ve soğumasını bekleyin. Bu karışımı şakaklarınızın altındaki çene ekleminizden itibaren aşağı doğru çene kemiği hattınız boyunca uygulamaya başlayın.

  • Dairesel hareketlerle hafifçe masaj yapın.
  • Ağzınızı açmaya çalışın. Maksimum açıklıkta 7 saniye bekleyin. Ağrı hissettiğinizde tekrar eski konumuna getirin.
  • Masaja devam edin.
  • Bu sefer çenenizi sağa doğru esnetin. Bu esnada dişlerinizi gıcırdatmamaya dikkat edin. Ağrı hissettiğinizde çenenizi eski konumuna alın.
  • Masaja devam edin.
  • Ağzınızı tekrar açmaya çalışın. Bir miktar daha ağız açıklığı yakalamış olabilirsiniz. Ağrı hissedince veya zorlanmaya başlayınca tekrar kapatın.
  • Masaja devam edin.
  • Çenenizi sola doğru esnetin. Ağrı veya zorlama söz konusu olunca eski konumuna alın.
  • Bu işlemi önemli ölçüde ağız açıklığı yakalayana kadar devam ettirin.
  • Bir süre dinlenin ve işlemi tekrarlayın.

Not: Yeterli açıklığı yakalayamadığınızı düşünüyorsanız, parmaklarınızı ön dişlerinize yerleştirerek destek alabilirsiniz. Ayrıca, boyun egzersizleri de faydalı olabilir.

3. Çene Gerdirme Aparatı

Çene kilitlenmesi sürekli tekrar eden bir sorunsa, TMJ (çene eklemi) hastalıklarından kaynaklanma riski yüksektir. Bu nedenle hastane tedavisi almadan tamamen düzelmesi beklenmez. Ancak yine de farklı nedenlerle çene kilitlenmesi sık tekrar eden bir sorun haline gelmişse; medikal bir aparat olan çene gerdirici (jaw stretcher) satın alabilirsiniz. Mekanik olarak çenenizin açılmasına yardımcı olacaktır.

Ayrıca, uzun vadede çene kilitlenmesi problemi ile tekrar karşılaşmamak için:

  • Yeterli miktarda su tüketmelisiniz (günde en az 8 bardak).
  • Magnezyum ve kalsiyum içeren gıdalara (süt ve süt ürünleri, yeşil yapraklı sebze, balık vb.) ağırlık vermelisiniz.
  • D vitaminine ağırlık vermelisiniz.
  • Diş gıcırdatma sorununa kesinlikle çözüm bulmalısınız. Kaygı bozukluğu vb. sorunlar için profesyonel destek almayı ihmal etmemelisiniz.
  • Diş tedavilerini aksatmamalısınız.

4. Cerrahi Müdahale

Kısa veya uzun süreli terapilerin çözüm sunamadığı vakalarda, çene eklemine ameliyatla müdahale edilmesi gerekebilir. Yapay mafsal yerleştirilmesine kadar farklı alternatifler söz konusu olabilse de; cerrahi müdahalenin uzun vadeli bir çözüm sunup sunmayacağını doktorunuzla detaylı olarak değerlendirmeden karar vermemelisiniz.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.