Assit karın boşluğunda sıvı birikmesi durumudur. En sık karşılaşılan nedeni sirozdur. Tedavide öncelikli yaklaşım uygun diyet ve ilaç tedavisidir. Şırınga ile sıvının drene edilmesi gerekebilir, bu tedavilerden yanıt alınamazsa cerrahi müdahale gerekli olabilir. 

Assit Nedir?

Assit, karın boşluğunda anormal sıvı toplanmasıdır. Bu sıvı genellikle berrak ve açık sarı renktedir. Protein içerikli bir vücut sıvısıdır.

Sıvının toplandığı yer mide değildir. Karın duvarını örten periton isimli zarla, karın boşluğundaki organları çevreleyen örtünün arasında toplanır. Periton boşluğu adı verilen bu bölgede normal şartlarda yaklaşık olarak 20 mililitre sıvı bulunur.

  • Teknik anlamda bu miktar 25 ml’yi geçerse, assit ortaya çıkar.
  • Ancak assitte bu miktar 10 litreye ve fazlasına kadar çıkabilir.

Assit Belirtileri

Özellikle hafif vakalarda (100-400 ml) herhangi bir belirti görülmeyebilir. Önlem alınmadığı takdirde ilerleyici özellik gösterebildiği için zamanla belirtiler de ortaya çıkmaya başlar.

Karın boşluğundaki hacim ve baskı artışı nedeni ile aşağıdaki belirtilerin biri veya bir kısmı görülebilir:

  • Şişkinlik
  • Karında ağırlık, sıvı dalgalanması hissi
  • Acıkmamak
  • Bulantı
  • Sık idrara çıkma, kabızlık
  • Kilo artışı
  • Yorgunluk

Nefes Darlığı

Assitin karın boşluğunda yarattığı baskı, diyaframı zorlayarak nefes darlığına da neden olabilir. Bazı vakalarda diyaframı (soluk almamızı sağlayan, karın ile göğsü ayıran kas) geçerek plevral efüzyona da neden olabilir. Bu durumda nefes darlığı şiddetlenir.

  • Kalp yetmezliği nedeni ile görülen assitte, sırt üstü uzanırken nefes darlığı şiddetlenebilir. Gece yarısı uyanmalarına yol açabilir,
  • Karın zarı iltihabı söz konusu ise, yüksek ateş de görülebilir.

Ağrı Olur mu?

Assit karaciğer problemlerinden kaynaklanırsa genellikle ya ağrı olmamakta, ya da hafif seyretmektedir. Ancak karın zarı iltihabı veya kanserden kaynaklanan assitte şiddetli ağrı söz konusu olur.

Ödem

Assite yol açan etkenler, vücudun başka noktalarında da sıvı kaçaklarına yol açabilir. Bu durumda bacaklarda, gövdede veya kollarda ödem oluşabilir. Beyinde oluşması durumunda esnefalopati ve bilinç bulanıklığı görülebilir.

Ödemler bazen morarmaya ilerleyebilir.

Assit Neden Olur?

Assit temel olarak basınç dengesizliği nedeni ile ortaya çıkar. Vücudun başka herhangi bir yerinde ortaya çıkan ödem ya da su toplama vakalarına benzer bir durumdur. Yüksek basınçlı bölgedeki sıvı, düşük basınçlı bölgeye (assitte bu bölge karın boşluğudur) dolar.

Bu basınç farkına neden olan etken ise genellikle damar problemleri veya kandaki bazı önemli proteinlerin yetmezliği olmaktadır. Basınç farkı ile birlikte sıvılar hapsedilemez ve karın boşluğuna dolar.

1. Siroz ve Diğer Bazı Karaciğer Problemleri

Assitin en sık karşılaşılan nedeni, karaciğer sirozudur. Assit geçiren her dört hastanın üçünde aynı zamanda siroz hastalığı da görülürken, siroz hastalarının yarısında on yıl içerisinde assit gelişmektedir.1

Aşağıdaki gibi karaciğere zarar veren etkenler siroza veya doğrudan assite yol açabilir:

  • Karaciğere kan taşıyan damar sisteminde ortaya çıkan yüksek tansiyon
  • Alkolizm
  • Hepatit B, C, D veya E
  • Karaciğer yağlanması
  • Herhangi bir nedenle ortaya çıkan ani gelişen karaciğer yetmezliği
  • Karaciğere şiddetli darbe almak
  • Tümör veya kan pıhtısı nedeni ile karaciğer damarlarının tıkanması
  • Aşırı doz asetaminofen kullanımı
  • Ağır ilaçların aniden yan etki göstermesi
  • Uyuşturucu ve diğer zararlı madde kullanımı

Not: Kandaki su albümin isimli protein sayesinde tutulur. Onkotik basınç adı verilen bu kuvvet, suyun kılcal damarlardan dışarı kaçmasını ve karın boşluğuna dolmasını önler. Ama karaciğer hastalığı ilerledikçe, bu proteinlerin üretim kabiliyeti düşer. Bu durumda vücudun başka yerlerinde de ödem söz konusu olabilir (bacakta, kolda, göğüs boşluğunda, akciğerlerde vb.).

2. Bazı Kalp ve Böbrek Sorunları

Konjestif kalp yetmezliği hastalığında kalp kanı etkili bir şekilde çeviremez. Bu durumda ortaya çıkabilecek birçok farklı problemden biri de assittir.

Nefrotik sendrom gibi böbrek sorunlarında ise proteinler idrarla atılabilir. Bu durumda yukarıda bahsedilen onkotik basınç düşeceği için assit oluşabilir.

  • Başka nedenlerle ortaya çıkan albümin (protein) düşüklüğü de onkotik basıncı azaltarak assite yol açabilir.

Not: Böbrekler assitin kendini beslemesine de neden olur. Karın boşluğuna sıvı döküldükçe azalan kan hacmini sabir tutmak isteyen böbrekler su ve tuz tutar. Fazla su karın boşluğuna dökülmeye devam eder, kısır bir döngü oluşur.

3. Karın Zarı İltihabı

Karın zarı iltihabı da assite neden olabilir. Karna şiddetli bir darbe almak ise karın zarında hasara yol açarak doğrudan assiti netice verebilir.

4. Pankreas Sorunları

Özellikle kronik pankreas iltihabının belirtilerinden biri de assit olabilir. Aşağıdaki etkenler pankreas iltihabına yol açabilir:

  • uzun süreli alkol bağımlılığı (en sık karşılaşılan neden)
  • Gıda yetmezlikleri
  • Protein dengesizlikleri

Not: Pankreatik assit, pankreas travmalarından, darbelerinden de kaynaklanabilir

Kanser

Karın bölgesinde ortaya çıkan, ya da bu bölgeyi etkileyecek kadar ilerlemiş kanser türleri assite neden olabilir. Bu belirtiye yol açabilecek bazı kanser türleri şu şekildedir:

  • Karın zarı (periton) kanseri
  • Kolon knaseri
  • Pankreas kanseri
  • Mide kanseri
  • Meme kanseri
  • Lenfoma
  • Akciğer kanseri
  • Yumurtalık kanseri

Assit Tedavisi

Assit geçiren kişiler veya geçirme riski olanlar düzenli olarak doktor kontrolüne gitmelidir.

Assit vakalarında alınması gereken genel önlemler vardır; ancak kesin tedavi altta yatan nedene oldukça bağlıdır.

1. Tuz Azaltılmalı

Vücuttaki su tutulumu azaltılmadan etkili bir tedavi zor olur. Bu nedenle sodyum (tuz) alımı azaltılmalıdır. Tuz tüketimini günde 2 gramın altına düşürmek etkili sonuç verir.

  • Hiponatremi (sodyum yetmezliği) söz konusu olursa, tüketilen su miktarında sınırlamaya gidilebilir.

Dikkat: Az miktarda alınan alkol bile tüm belirtilerin şiddetlenmesine yol açabilir.

2. İlaç Tedavisi

Uygulandığı takdirde birçok vaka için yeterli olabilen tedavi, ilaç tedavisidir. Diüretik (idrar söktürücü) ilaçlarla vücuttaki tuz ve su idrarla atılır. Karaciğer sorunlarından kaynaklanan assitte spironolakton ve furosemid ikilisi önerilebilir.

  • Spironolakton başlangıçta 100 miligram verilebilir, aşamalı olarak artırılarak 400 mg’ye çıkarılabilir.
  • Furosemid başlangıçta 40 miligram verilebilir, aşamalı olarak artırılarak 160 mg’ye çıkarılabilir.
  • Dozlar, kişinin yan etkileri ne kadar tolere edebildiğine bağlıdır.
  • Gece sık idrara çıkmamak için gündüz kullanımları önerilir.

İlaç tedavisinde amaç, günde 0,5 litre ile 1 litre arasında sıvıdan kurtulmaktır.

Not: Başka nedenlerle kullanılan asetaminofen içerikli ilaçlar olabildiğince kısıtlanmalıdır, çünkü karaciğer metabolizmasını kullanır ve karaciğeri yorar.

 

3. Terapatik Parasentez

Bir şırınga yardımı ile karın boşluğundaki sıvının doğrudan alınması işlemidir.

  • Yukarıdaki tedavilerin yetersiz kaldığı veya etkili bir şekilde uygulanamadığı vakalarda uygulanır.
  • Her seferinde 4 litreye kadar sıvı güvenli bir şekilde alınabilir.
  • Fazlası alınırsa, albümin nakli gerekli olabilir.
  • Kanserli assiti olan bireylerde bu yaklaşım, idrar söktürücü kullanımından daha önceliklidir.

Terapatik parasentezin birden fazla kez uygulanması gerekebilir; nadir vakalarda tek seferde 10 litre sıvı alınması gerekebilir

4. Cerrahi Müdahale

TIPS (transjuguler intrahepatik porto-sistemik şant operasyonu): Diğer tedavilerin yetersiz kaldığı vakalarda değerlendirilebilecek ameliyattır. Bu müdahalede boyundaki ana toplardamardan girilerek, portal venöz sistemle (karaciğeri kanlayan damar) sistemik venöz sistem (karaciğerdeki kanı kalbe taşıyan damar) arasına bir şant takılır.

  • Basınç düşürülür.
  • Böylece sıvılar karın boşluğuna dökülmeden tekrar dolaşıma aktarılır.
  • Agresif ilaç tedavilerinden yanıt alınamazsa uygulanır.
  • Hepatik ensefalopatiye, nadiren de ölüme neden olabilir. Riskli bir ameliyattır.

Peritonevenöz Şant (PV Şant): Karın boşluğundaki sıvıyı damarlara aktaracak bir şant (kanal) takılması işlemidir.

Ne yazık ki her iki müdahalede de uzun vadede assitin tekrar etme riski yüksektir. PV daha hızlı çözüm sunmaktadır, TIPS’in avantajı ise göreceli olarak daha uzun süreli bir çözüm sunmasıdır.2

Karaciğer Nakli: Karaciğer yetmezliği yaşayan kişiler ve ileri düzey siroz hastaları için gerekli olabilir.

 

Kaynaklar:

1: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1860002/

2: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1356297/

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.