Antikolinerjik Nedir?

Antikolinerjik, istem dışı çalışan bazı sinir sinyallerini engelleyici veya azaltıcı etkisi olan anlamına gelir. Sindirim kanalındaki, solunum yollarındaki, idrar kanalındaki ve vücudun pek çok diğer noktasındaki düz kasların ve salgı bezlerinin bazı işlevlerini yavaşlatmaya yarayan ilaçların genel adıdır.

Antikolinerjik İlaçların Çalışma Sistemi Nedir?

Birçok vücut fonksiyonumuz sinir sistemimizde taşınan sinyallerle gerçekleşir. Bu sinyaller beynimiz, omuriliğimiz, kas hücrelerimiz ve salgı bezlerimiz arasında iletişim kurar. Sinir sinyalleri ifade edilen yapıların birinden diğerine geçerken bir kavşak noktası ile karşılaşırlar. Bu kavşaklardan sorunsuz geçebilmek için “nörotransmitter” adı verilen bileşenlere ihtiyaç duyar.

Çok farklı sayıda ve özellikte nörotransmitter madde vardır. En önemlilerinden biri de asetilkolindir (ACH). Antikolinerjik ilaçlar, isminden de anlaşılacağı üzere asetilkolinin sinir hücrelerine bağlanmasını önler. Bu sayede bazı sinir hücrelerindeki sinyalleri bloke eder.

Asetilkolin çok temel bir vücut bileşeni olsa da, bazı medikal uygulamalarda ve hastalıklarda etkisinin azaltılması gerekir.

Antikolinerjik İlaçların Kullanım Alanları

Antikolinerjik ilaçlar, nörotransmitter madde olarak asetilkolin kullanan organların işlevlerini değiştirmek için kullanılabilir. Bu sayede birçok farklı hastalığın veya hastalık belirtisinin hafifletilmesini sağlayabilir.

Antikolinerjikler aşağıdaki gibi sorunların tedavisinde kullanılabilir:

  • Baş dönmesi (vertigo ve taşıt hareketinden kaynaklanan mide bulantısı da dahil olmak üzere)
  • Bulantı, kusma, ishal, peptik ülser, pilorospazm, divertikülit, ülseratif kolit gibi bazı sindirim kanalı sorunları
  • Astım, kronik bronşit, KOAH gibi bazı solunum yolu sorunları
  • İdrar tutamama, sistit, üretrit, prostat iltihabı gibi bazı ürogenital sorunlar (üreme ve boşaltım yolları ile ilgili sorunlar)
  • Antipsikotik ilaçların yol açtığı bazı yan etkiler
  • Parkinson gibi bazı hastalıklardan kaynaklanan istemsiz kas hareketleri
  • Vagus sinirinin aşırı hassasiyetinden kaynaklanan sinüs bradikardisi
  • Organofosfatlardan veya muskarin gibi bazı toksinlerden kaynaklanan zehirlenmeler (bu toksinler bazı böcek ilaçlarında ve zehirli mantarlarda bulunur)
  • Bazı Alzheimer vakaları

İnsomnia (uyuyamama) tedavisinde de doktorlar tarafındak kısa süreli olarak yazılabilmektedir.

Antikolinerjikler, aşağıdaki gibi bazı medikal durumlar için de kullanılabilir:

  • Daha rahat bir göz muayenesi için (çünkü göz bebeklerini büyütücü etkisi vardır)
  • Cerrahi müdahale öncesinde (çünkü vücut salgılarını azaltır, yatıştırıcı ve kas gevşetici etkisi vardır)

Bazı doktorlarca aşırı terlemenin önüne geçmek için de yazılabilmektedir. Bu amaçla genellikle glycopyrrolate krem ve haplar verilir.

Hangi Bitkilerden Üretilir?

Antikolinerjik etkili ilaçlar aşağıdaki bitkilerden elde edilmektedir:

  • Güzel avrat otu
  • Boru çiçeği (brugmansia çiçeği türleri)
  • Datura (tatula)
  • Garrya
  • Banotu
  • Adamkökü

İlginç: Güzel avrat otunun kökleri, gövdesi ve tohumları yakıldığı zaman antikolinerjik bileşenler ortaya çıkar. Yüzyıllar boyunca obstrüktif akciğer hastalığının tedavisi için bu duman solunmaktaydı.

Bazı Antikolinerjik İlaç Örnekleri

  • Doksepin (Sinequan) – uykusuzluk sorunu için yazılabilir
  • Diphenhydramine (Benadryl) ve chlorpheniramine (Chlor-Trimeton) – antihistamin (alerji giderici) olarak verilebilir.
  • Oxybutynin (Ditropan), solifenacin (VESIcare) mesane kontrolü için verilebilir
  • Atropine (Atropen), siklopentolat – göz bebeklerini büyütmek için verilebilir
  • İpratropium (Atrovent) – solunum yolları sorunları için verilebilir
  • Scopolamine – araç tutması için verilebilir
  • Dicyclomine (Bentyl) – sindirim kanalı sorunları için verilebilir

Antikolinerjik İlaçların Yan Etkileri ve Bilinmesi Gerekenler

Olası Yan Etkiler

Antikolinerjik ilaçların engellediği sinir sinyalleri, bazı istenmeyen etkilerin de ortaya çıkmasına neden olabilir. Örneğin vücut salgılarını azaltan etkisi nedeni ile ağız kuruluğu (ve dolayısıyla diş çürükleri) sık karşılaşılan bir yan etki olmaktadır. Ya da düz kasların işlevini değiştirdiği için geceleri idrar kaçırma, bazen idrar yapmada zorluk veya kabızlık gibi sorunlar görülebilir.

Aşağıdaki gibi yan etkiler de söz konusu olabilir:

  • Görme sorunları (periyodik ışık parlamaları, gözlerin önünde kar yağması, görme alanının daralması veya tünel görüşü vb.)
  • Nabız yükselmesi
  • Burunda ve boğazda mukus salgısının azalması, dolayısıyla boğaz kuruluğu ve boğaz tahrişi
  • Ortostatik tansiyon düşüklüğü (birden ayağa kalkınca baş dönmesi)
  • Odaklanma güçlüğü
  • Hafıza sorunları, dalgınlık
  • Huzursuzluk, tedirginlik hali
  • Merkezi sinir sistemindeki olası yan etkileri nedeni ile bilinç bulanıklığı, halüsinasyon görme, solunum depresyonu, tutarsız veya anlamsız konuşmalar

Diğer Riskler

Antikolinerjik ilaçlar, etkisi güçlü olabilecek kimyasallardır. Aşağıdaki durumlara karşı da önlem alınmalıdır:

Terlemenin Azalması: Ter bezlerinin daha az çalışmasına yol açabilir. Bu durumda vücut sıcaklığı yükselir. Bu nedenle egzersiz esnasında, sauna veya hamam gibi sıcak yerlerde, ya da aşırı sıcaklarda daha dikkatli hareket edilmelidir. Sıcak çarpmasını netice verebilir.

Bunama (Demans): Antikolinerjiklerin yaşlı bireylerde kullanımı tehlikelidir. Atmış beş yaş üzeri kişilerde hafıza kaybı, bilinç bulanıklığı ve mental fonksiyonların ciddi zarar görmesi gibi riskler yüksektir. Yakın zamanda yapılan araştırmalar, bunama (demans) riskinde artışa yol açtığını göstermektedir.

Amerika Geriatri Topluluğu yaşlı bireylerde antikolinerjik ilaç kullanımının son derece sakıncalı olduğunu ifade etmektedir.1

Glokom: Antikolinerjik ilaçlar göz içi basıncında artışa yol açabilir. Glokom hastalığında ise artan göz içi basıncı nedeni ile sinir hasarı riski vardır. Dolayısıyla bu sorunu olan kişiler, antikolinerjik etkili ilaç kullanmamalıdır.

Kimler Daha Dikkatli Hareket Etmeli?

Aşağıdaki kişiler antikolinerjik ilaç kullanmadan önce kesinlikle doktorlarını durumları hakkında bilgilendirmelidir:

  • Myastenia gravis isimli çizgili kas hastalığı olanlar
  • Tiroid hormonu sorunları yaşayanlar
  • Glokom hastalığı olanlar
  • Prostat büyümesi hastaları
  • Tansiyon yüksekliği yaşayan kişiler
  • İdrar yolunda taş vb. nedenlerle tıkanıklık bulunan kişiler
  • Taşikardisi (yüksek nabız) olanlar
  • Kalp yetmezliği olanlar
  • Şiddetli ağız kuruluğu yaşayanlar
  • Şiddetli kabızlık yaşayanlar
  • Karaciğer hastaları

 

Kaynakça:

1: www.guidelinecentral.com/

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.