Amfizem, hava kanallarındaki yıpranma nedeni ile ortaya çıkan akciğer hastalığıdır. Ana belirtisi nefes darlığıdır. En sık karşılaşılan nedeni sigara içmektir. Tedavide bronkodilatör ilaçlar kullanılabilir, yaşam tarzı değişiklikleri ile belirtiler hafifletilebilir.

Amfizem Nedir?

Amfizem, nefes darlığına yol açan akciğer sorunudur. Akciğerlerin oksijen alıp karbondioksit verebilme yeteneğini düşürür. İlerleyici özelliktedir.

Sağlıklı bir akciğerin yapısı, henüz kullanılmamış bir süngeri hatırlatır. Yeterince esnek, küçük hava boşlukları yıpranmamış ve su tutma kapasitesi yüksek.

Amfizemli bir akciğer ise, eskimiş ve yıpranmış bir süngere benzer. Bastırılıp bırakıldığında eski halini alması zordur, hava tutma kapasitesi düşmüştür, küçük delikleri özelliğini kaybetmiş; yırtılıp birleşerek büyümüş ve yıpranmıştır.

Amfizemin bazı özelliklerini şu şekilde özetleyebiliriz:

  • Akciğerdeki küçük hava keseciklerinin (alveollerin) yıpranması, şişmesi ve özelliğini kaybetmesi nedeni ile ortaya çıkar.
  • En sık karşılaşılan nedeni sigaradır.
  • Kesin tedavisi henüz yoktur. Ancak seyri oldukça yavaşlatılabilir, belirtiler oldukça hafifletilebilir.
  • Ömrü kısaltmasa da, önlem alınmazsa yaşam kalitesini düşürür.
  • Genellikle KOAH gibi akciğer hastalıkları eşliğinde görülür.

Amfizem Belirtileri

Amfizemin en öne çıkan belirtisi, nefes darlığıdır. Bu sıkıntının nedeni, akciğerlerde gaz değişiminin zayıflaması ve alınan havanın içeride tıkalı kalmasıdır. Amfizem, hava keseciklerini zayıflattığı gibi, akciğerdeki kılcal damarları da yıpratır.

Bu nedenlerle aşağıdaki gibi belirtiler de görülebilir:

  • Egzersiz yaparken zorluk çekmek, nefessiz kalmak
  • Kronik (sürekli) öksürük
  • Bazen balgam artışı
  • Nefes alırken veya verirken hırıltı
  • Tıkanan nefesi verebilmek için, nefes verme esnasında dudakları büzme
  • Akciğerde tıkanan hava nedeni ile iman tahtası ve sırt arasındaki akciğer mesafesinin artması

İleri Dönem Belirtileri

Amfizem ilerledikçe, aşağıdaki sorunlara da kapı aralayabilir: 

  • Tekrarlayan akciğer iltihapları ve bulaşıcı hastalıklar
  • Balgam miktarında aşırı artış
  • İştah ve kilo kaybı
  • Aşırı yorgunluk, halsizlik
  • Oksijen yetmezliği nedeni ile dudaklarda ve tırnak yataklarında hafif morarma
  • Uyku problemleri
  • Sabah kalkınca baş ağrısı
  • Basit günlük aktivitelerin bile zorlaşması

Amfizem Neden Olur?

1. Sigara

Amfizemin en sık karşılaşılan nedeni, sigara içmektir. Benzer şekilde nargile ya da pipo gibi başka şekillerde tüketilen tütün mamulleri de amfizeme yol açar.

Sigara içen bir birey amfizem olmasa da uzun süreli öksürüklere yakalanabilir. Ancak amfizem söz konusu ise, sigara bırakılsa da öksürükler devam edebilir.

2. Pasif İçicilik ve Diğer Risk Faktörleri

Sigara içmese bile sigaranın ve diğer tütün mamullerinin dumanına maruz kalan kişi de risk altındadır. Aşağıdaki faktörler de amfizem riskini artırır:

  • Duman, küçük parçacık ya da zararlı kimyasal üreten endüstrilerde çalışmak (tahıl, pamuk, maden, metal vb. birçok farklı endüstride geçerli olabilir)
  • Hava kirliliğine maruz kalmak
  • Bronşial astım gibi başka bazı akciğer hastalıkları

3. Genetik Hastalıklar

Alfa 1 antitripsin (AAT) yetmezliği isimli genetik (doğuştan gelen) bir hastalık da amfizeme neden olabilir. AAT, kanda bulunan bir tür proteindir. Bu protein, savunma sistemlerimizin kendi vücudumuza saldırmasını engeller.

AAT yetmezliği söz konusu olursa akyuvarlar akciğerlere zarar verir ve esnekliğini azaltarak amfizeme yol açabilir.

Amfizem Tedavisi

Amfizemin kesin tedavisi henüz yoktur. Tedavide hastalık seyrinin yavaşlatılmasına ve belirtilerin hafifletilmesine odaklanılır.

1. İlaç Tedavileri

Amfizem nefes darlığına yol açtığı için, tedavide de öncelikle bu sorun üzerine odaklanılır. Bronkodilatör adı verilen ilaçlarla bronşlar ve bronşioller (hava kanalları) açılır, nefes darlığı rahatlatılır.

  • Beta agonist adı verilen ilaçlarla hava kanalcıklarının etrafındaki kaslar gevşetilir. Akciğer kirini atan sillerin aktivitesi artırılır. Terbutalin, formoterol gibi örnekler verebiliriz.
  • Tiotropium, teofilin gibi antikolinerjik ilaçlar verilebilir. Sinir sinyallerini kısarak kas aktivitesinin ve nefes daralmasının azalmasını sağlayabilir.
  • Benzer şekilde antimuskarinik ilaçlar da verilebilir.
  • Bakteriyel akciğer iltihabı söz konusu olursa antibiyotik verilebilir.
  • Astım veya bronşit gibi sorunlar da söz konusu ise kortikosteroid ilaçlar verilebilir. Bu ilaçlar sayesinde iltihap ve şişkinlik kısa sürede rahatlatılabilir. Ancak yan etkileri güçlü olabilir.
  • Şiddetli öksürük ya da ağrı için opioid ilaçlar verilebilir.

Farklı vakalar için etki süreleri ve güçleri farklı ilaçlar verilebilir.

2. Akciğer Rehabilitasyonu ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Amfizemli bir birey, yaşam tarzı değişikliklerine giderek günlük aktivitelerinin zorlaşmasını önleyebilir. Bir uzman eşliğinde hazırlanacak rehabilitasyon programları ile akciğer kapasitesi en yüksek verimde değerlendirilebilir.

  • Öncelikle kesinlikle ve kesinlikle sigara bırakılmalıdır. 171 sigarayı bıraktırma hattı ve diğer profesyonel desteklerin sigarayı bıraktırma oranı şaşırtıcı derecede yüksektir.
  • Vücut kondisyonu ve akciğer kapasitesini artıracak egzersiz programları hazırlanabilir.
  • Uygun bir beslenme programı uygulanabilir.
  • Bol su tüketmek balgamı çözerek hava kanallarının açık kalmasını sağlayabilir.
  • Soğuk havaya maruz kalmamak, mukus ve balgamın sertleşmesini önler, nefes darlığını engeller.
  • Derin nefes teknikleri, diyafram nefesi kullanma, nefes verirken dudak basıncını ayarlama (büzük dudak solunumu) vb. solunum egzersizleri fevkalade yardımcı olabilir.

3. Oksijen Terapisi

İlerlemiş amfizem ya da KOAH nedeni ile kişinin oksijene erişimi oldukça güçleşebilir. Bu vakalarda kişiye aralıklarla oksijen verilmesi gerekebilir.

  • İşlem esnasında oksijen zehirlenmesinden korunmak için kişinin gözetim altında olması gerekebilir.
  • Düşük basınç nedeni ile özellikle uçak yolculuklarından sonra gerekli olabilir.
  • 12 saatlik ya da 24 saatlik terapiler uygulanabilir.

4. Cerrahi Müdahale

Şiddetli amfizem vakalarında akciğer hacmini düşürerek etkili bir solunum sağlanabilmesi için ameliyat gerekebilir. Yıpranmış dokular alınarak akciğerde hava tıkanmasının önüne geçilebilir. Diyafram kası işlevselliğini artırır.

Bazı şiddetli vakalarda akciğer nakli gerekli hale gelebilir. Nakledilen akciğerde uyumsuzluk yaşanabilmesi, ameliyatın zorluğu, nakil şartlarının zorluğu vb. durumlar nedeni ile son tercih olarak değerlendirilir.

Yazar Hakkında

Editör

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.